Te lage HDL-cholesterol

Wat is HDL-cholesterol?

HDL staat voor high-density lipoprotein: een lipoproteïne met een hoge dichtheid dat cholesterol opruimt uit de bloedvaten en weefsels en terugvoert naar de lever voor verwerking en afbraak. Dit proces heet reverse cholesterol transport. HDL fungeert daarmee als een soort saneerder van de bloedvaten.

Naast het opruimen van cholesterol heeft HDL ook ontstekingsremmende en antioxidatieve eigenschappen die de bloedvatwand beschermen. Een hogere HDL-waarde is daardoor beschermend tegen hart- en vaatziekten: hoe hoger het HDL, hoe beter. Bij HDL geldt de omgekeerde logica ten opzichte van LDL.

Een te laag HDL betekent dat het lichaam minder goed in staat is om overtollig cholesterol af te voeren. Hierdoor stapelt cholesterol zich sneller op in bloedvatwanden, ook al is het LDL niet bijzonder hoog. Een laag HDL is daardoor een zelfstandige risicofactor voor hart- en vaatziekten, los van andere cholesterolwaarden.

Wanneer is HDL te laag?

Voor HDL geldt: hoe hoger de waarde, hoe gunstiger. De grenswaarden per geslacht:

Vrouwen hebben van nature gemiddeld hogere HDL-waarden dan mannen, deels door het effect van oestrogeen op HDL-productie. Na de menopauze daalt het HDL bij vrouwen vaak licht. Kijk altijd naar het referentie-interval op jouw eigen uitslagrapport.

De totaal/HDL-ratio: een betere maatstaf

Het totale cholesterolgetal zegt weinig zonder te weten hoe het HDL zich daartoe verhoudt. Twee mensen met hetzelfde totale cholesterol van 5,5 mmol/L kunnen een sterk verschillend risico hebben:

Een totaal/HDL-ratio onder 4,0 is gunstig. Boven 5,0 is het cardiovasculaire risico duidelijk verhoogd. Deel simpelweg jouw totale cholesterolwaarde door je HDL om de ratio te berekenen.

Symptomen van een te laag HDL

Een te laag HDL geeft zelf geen directe, merkbare klachten. De schade bouwt zich onzichtbaar op doordat minder cholesterol uit de bloedvatwanden wordt afgevoerd en plaques zich sneller kunnen vormen. Klachten treden pas op als de gevolgen zich op de lange termijn manifesteren:

Omdat een laag HDL geen vroege waarschuwingssignalen geeft, is meten de enige manier om het tijdig op te sporen en actie te ondernemen voordat de gevolgen zich aandienen.

Wat veroorzaakt een te laag HDL?

• Overgewicht en buikobesitas: vetweefsel rond de buik verlaagt de HDL-productie en verhoogt de afbraak van HDL-deeltjes
• Weinig lichaamsbeweging: fysieke inactiviteit is een van de krachtigste verklaarders van een laag HDL; het lichaam maakt minder HDL aan zonder regelmatige inspanning
• Roken: nicotine en andere tabakscomponenten beschadigen HDL-deeltjes en verlagen de HDL-concentratie direct
• Een dieet hoog in snelle koolhydraten en suiker: verhoogde bloedsuiker en insuline onderdrukken de HDL-productie door de lever en verhogen tegelijkertijd triglyceriden
• Diabetes mellitus type 2 en insulineresistentie: verstoorde insulinewerking verlaagt HDL structureel en verhoogt triglyceriden, een combinatie die kenmerkend is voor het metabool syndroom
• Transvetten en veel verzadigd vet: bewerkte voeding met transvetzuren verlaagt HDL terwijl het LDL verhoogt
• Bepaalde medicijnen: bètablokkers, anabole steroïden, progestagenen en sommige antiretrovirale middelen kunnen het HDL significant verlagen
• Hypothyreoïdie: een trage schildklier kan de HDL-waarde verlagen
• Erfelijke lage HDL: zeldzame genetische aandoeningen zoals de ziekte van Tangier of LCAT-deficiëntie leiden tot structureel zeer lage HDL-waarden
• Chronische nierziekte: verstoorde nierfunctie beïnvloedt de vethuishouding en kan HDL verlagen

Wat kun je doen bij een te laag HDL?

HDL reageert goed op leefstijlverandering, al gaat de stijging geleidelijker dan de daling van LDL bij statines. De meest effectieve maatregelen om HDL te verhogen:

• Meer duurtraining: dit is de krachtigste leefstijlinterventie voor HDL. Regelmatige aerobe inspanning (hardlopen, fietsen, zwemmen, roeien) verhoogt HDL met 5 tot 10%. Streven naar minimaal 150 minuten matige of 75 minuten intensieve inspanning per week.
• Stoppen met roken: verhoogt HDL al binnen weken na het stoppen en is tegelijkertijd de meest impactvolle algemene cardiovasculaire maatregel.
• Gewichtsreductie: elk kilogram gewichtsverlies bij overgewicht verhoogt HDL licht. Een gewichtsverlies van 10 kilogram kan HDL met 0,1 tot 0,2 mmol/L verhogen.
• Minder snelle koolhydraten en suiker: vervanging van snelle koolhydraten door gezonde vetten verhoogt HDL en verlaagt triglyceriden tegelijkertijd.
• Meer onverzadigd vet: olijfolie, avocado, noten en vette vis verhogen HDL zonder LDL te verhogen. Vervang boter en vet vlees door deze alternatieven.
• Matig alcoholgebruik: een kleine hoeveelheid alcohol (maximaal een eenheid per dag) heeft een licht HDL-verhogend effect, maar de gezondheidsrisico's van alcohol wegen hier niet tegenop.
• Behandel onderliggende oorzaken: bij hypothyreoïdie normaliseert HDL na succesvolle schildklierbehandeling. Bij diabetes type 2 helpt betere glucoseregulatie het HDL te verbeteren.
• Medicatie: er bestaat momenteel geen geregistreerd en bewezen effectief geneesmiddel specifiek voor het verhogen van HDL. Niacine verhoogt HDL maar wordt zelden ingezet vanwege bijwerkingen en het ontbreken van bewezen klinisch voordeel op harde eindpunten.

Laag HDL als onderdeel van het metabool syndroom

Een laag HDL staat zelden op zichzelf. Het is een van de vijf criteria van het metabool syndroom, een cluster van risicofactoren dat sterk geassocieerd is met diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. De combinatie van een laag HDL met verhoogde triglyceriden is bijzonder kenmerkend:

Bij een laag HDL is het zinvol ook triglyceriden, glucose en HbA1c in beeld te brengen om het totale cardiometabole risicoprofiel te beoordelen.

Veelgestelde vragen