Te hoog cholesterol
Een te hoog cholesterol geeft zelf geen klachten, maar verhoogt op de lange termijn het risico op hart- en vaatziekten. Op deze pagina lees je wat cholesterol is, wanneer de waarde te hoog is, wat de oorzaken zijn en wat je eraan kunt doen.
Wat is cholesterol?
Cholesterol is een vetachtige stof die het lichaam nodig heeft voor de opbouw van celmembranen, de aanmaak van hormonen zoals testosteron en oestrogeen, en de productie van vitamine D. De lever maakt het grootste deel van het cholesterol zelf aan; een kleiner deel wordt opgenomen via voeding, met name via dierlijke vetten.
Cholesterol wordt in het bloed vervoerd door eiwitten, zogeheten lipoproteïnen. De twee belangrijkste zijn LDL (lage dichtheid) en HDL (hoge dichtheid). LDL transporteert cholesterol van de lever naar de weefsels en kan zich bij een overschot afzetten in de wanden van bloedvaten. HDL ruimt juist overtollig cholesterol op en voert het terug naar de lever.
Naast LDL en HDL worden ook triglyceriden gemeten als onderdeel van een volledig lipidenprofiel. Triglyceriden zijn de meest voorkomende vorm van vet in het bloed en dragen bij aan het totale cardiometabole risico.
Wat zijn normale cholesterolwaarden?
Onderstaande waarden zijn richtlijnen voor volwassenen zonder bekende hart- en vaatziekten. Bij een verhoogd risico gelden strengere streefwaarden.
| Waarde | Streefwaarde | Verhoogd |
|---|---|---|
| Totaal cholesterol | < 5,0 mmol/L | > 5,0 mmol/L |
| LDL-cholesterol | < 3,5 mmol/L | > 3,5 mmol/L |
| HDL-cholesterol (man) | > 1,0 mmol/L | < 1,0 mmol/L (te laag) |
| HDL-cholesterol (vrouw) | > 1,2 mmol/L | < 1,2 mmol/L (te laag) |
| Triglyceriden (nuchter) | < 1,7 mmol/L | > 1,7 mmol/L |
| Non-HDL-cholesterol | < 3,8 mmol/L | > 3,8 mmol/L |
De non-HDL-waarde (totaal cholesterol minus HDL) geeft een completer beeld van het cardiovasculaire risico dan LDL alleen, omdat het alle schadelijke lipoproteïnen meeneemt. Kijk altijd naar het referentie-interval op jouw eigen uitslagrapport.
LDL versus HDL: wat is het verschil?
Niet alle cholesterol is even schadelijk. De verhouding tussen LDL en HDL is minstens zo belangrijk als het totale getal:
LDL-cholesterol
Transporteert cholesterol van de lever naar de weefsels. Bij een overschot kan LDL zich afzetten in bloedvatwanden en plaques vormen. Dit vernauwt de bloedvaten en verhoogt het risico op een hartaanval of beroerte. Een lagere LDL-waarde is beter.
HDL-cholesterol
Ruimt overtollig cholesterol op uit bloedvaten en weefsels en voert het terug naar de lever. HDL heeft een beschermend effect op het hart en de bloedvaten. Een hogere HDL-waarde is beter. Een te lage HDL verhoogt het risico ook als het totale cholesterol normaal is.
De totaal/HDL-ratio is een handige maat voor het cardiovasculaire risico: deel het totaal cholesterol door het HDL-getal. Een ratio onder 4,0 is gunstig; boven 5,0 is het risico verhoogd.
Wanneer is cholesterol te hoog?
Er is geen harde grens waarbij cholesterol plotseling gevaarlijk wordt. Het risico neemt geleidelijk toe naarmate de LDL-waarde hoger is en langer aanhoudt. Toch worden in de Nederlandse richtlijnen de volgende drempelwaarden gehanteerd:
- Licht verhoogd (5,0 – 6,4 mmol/L totaal): leefstijladvies is de eerste stap. Afhankelijk van andere risicofactoren kan medicatie worden overwogen.
- Matig verhoogd (6,5 – 7,9 mmol/L totaal): verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Medisch overleg en aanpassing van leefstijl zijn noodzakelijk.
- Sterk verhoogd (8,0 mmol/L of hoger): mogelijk familiaire hypercholesterolemie. Medicamenteuze behandeling is bijna altijd geïndiceerd naast leefstijlverandering.
Bij de beoordeling speelt het totale cardiovasculaire risicoprofiel een grote rol: leeftijd, geslacht, bloeddruk, rookgedrag, diabetes en familiaire belasting worden meegewogen naast de kale cholesterolwaarde.
Symptomen van te hoog cholesterol
Te hoog cholesterol geeft vrijwel nooit directe klachten. Dit maakt het extra gevaarlijk: de schade aan bloedvaten bouwt zich stil op over jaren. Klachten treden pas op als de gevolgen zich manifesteren, zoals bij een hartaanval of beroerte.
In zeldzame gevallen, met name bij erfelijk hoog cholesterol (familiaire hypercholesterolemie), kunnen zichtbare tekenen optreden:
Omdat klachten zo zeldzaam zijn, is meten de enige betrouwbare manier om te weten hoe jouw cholesterol ervoor staat.
Wat veroorzaakt een te hoog cholesterol?
- Voeding: veel verzadigd vet (vlees, kaas, boter, koek) en transvetten (bewerkte snacks, frituurvet) verhogen het LDL-cholesterol
- Overgewicht: verhoogt LDL en triglyceriden, en verlaagt HDL
- Weinig beweging: lichamelijke inactiviteit verlaagt het beschermende HDL-cholesterol
- Roken: beschadigt bloedvatwanden en verlaagt HDL
- Alcohol: overmatig alcoholgebruik verhoogt triglyceriden
- Erfelijkheid: familiaire hypercholesterolemie (FH) is een genetische aandoening waarbij het lichaam LDL onvoldoende afbreekt; treft 1 op de 250 mensen
- Onderliggende aandoeningen: hypothyreoïdie, diabetes mellitus, nierziekte en het metabool syndroom kunnen het cholesterol verhogen
- Medicatie: bepaalde bloeddrukverlagende middelen, corticosteroïden en sommige anticonceptiepillen kunnen het cholesterolprofiel ongunstig beïnvloeden
- Leeftijd en geslacht: het LDL-cholesterol stijgt bij vrouwen na de menopauze door de daling van oestrogeen
Wat kun je doen bij een te hoog cholesterol?
Leefstijlverandering is altijd de eerste stap, ook als medicatie wordt overwogen. De maatregelen met de sterkste wetenschappelijke onderbouwing:
- Minder verzadigd vet: vervang boter, vet vlees en volle zuivel door olijfolie, noten, vette vis en plantaardige alternatieven. Dit verlaagt LDL meetbaar.
- Meer oplosbare vezels: havermout, peulvruchten, appels en psylliumvezels binden cholesterol in de darmen en verminderen de opname.
- Meer beweging: duursporten zoals wandelen, fietsen en zwemmen verhogen het HDL-cholesterol. Al 150 minuten matige inspanning per week heeft effect.
- Stoppen met roken: verhoogt het HDL-cholesterol al binnen weken na het stoppen.
- Gewichtsreductie: elk kilogram gewichtsverlies bij overgewicht verlaagt LDL en triglyceriden en verhoogt HDL.
- Plantensterolen en -stanolen: functionele voeding verrijkt met plantensterolen (2 gram per dag) verlaagt LDL met 7 tot 12%.
- Statines: bij een hoog cardiovasculair risico of sterk verhoogd LDL zijn cholesterolverlagende medicijnen (statines) effectief en veilig. De huisarts bepaalt of en welke medicatie passend is.
Familiaire hypercholesterolemie: erfelijk hoog cholesterol
Ongeveer 1 op de 250 Nederlanders heeft familiaire hypercholesterolemie (FH): een genetische aandoening waarbij LDL-receptoren in de lever niet goed werken en het LDL-cholesterol structureel te hoog is, ongeacht leefstijl. FH leidt zonder behandeling op jonge leeftijd tot hart- en vaatziekten. Vroege opsporing via bloedonderzoek en cascadescreening bij familieleden is essentieel. Bij een LDL boven 4,9 mmol/L zonder duidelijke leefstijloorzaak is FH een reële mogelijkheid die medisch onderzocht dient te worden.
Veelgestelde vragen
Wanneer is cholesterol te hoog?
Geeft te hoog cholesterol altijd klachten?
Moet ik nuchter zijn voor een cholesterolmeting?
Wat is het verschil tussen LDL en HDL?
Kan te hoog cholesterol worden verlaagd zonder medicatie?
Welke waardes zijn belangrijk naast cholesterol?
Wil je jouw cholesterol in beeld brengen?
Met de cholesteroltest van Coolioo meet je thuis je volledige lipidenprofiel via professionele laboratoriumanalyse. Inclusief LDL, HDL, triglyceriden en non-HDL. Snel, betrouwbaar en zonder verwijzing.
Bekijk de cholesteroltest Meer lezen over de cholesterolwaarde