Wat is de bloeddruk waarde?
De bloeddruk is een van de belangrijkste maten voor de gezondheid van het hart en de bloedvaten. Op deze pagina lees je wat bloeddruk is, wat de normaalwaarden zijn, wanneer sprake is van hypertensie of hypotensie, welke risico's een chronisch verhoogde bloeddruk met zich meebrengt en wat je zelf kunt doen om de bloeddruk te verlagen.
Wat is de bloeddruk waarde?
Bloeddruk is de druk die het bloed uitoefent op de wanden van de slagaderen terwijl het hart pompt. Het wordt uitgedrukt in twee getallen: de systolische druk (bovendruk) en de diastolische druk (onderdruk), beide in de eenheid mmHg (millimeter kwikdruk).
De bovendruk is de piekdruk in de slagaderen op het moment dat het hart samentrekt en bloed uitstoot. De onderdruk is de restdruk terwijl het hart tussen twee slagen ontspant en zich opnieuw vult. Een bloeddruk van 120/80 mmHg lees je als "120 over 80."
De bloeddruk wordt bepaald door twee factoren: de kracht waarmee het hart pompt (hartminuutvolume) en de weerstand van de slagaderen (perifere vaatweerstand). Als een of beide factoren chronisch verhoogd zijn, ontstaat hypertensie. Dit beschadigt slagaderwanden, versnelt aderverkalking (atherosclerose) en vergroot het risico op hartinfarct, beroerte en nierschade.
Wat zijn de normale bloeddruk waarden?
De ESC/ESH-richtlijnen (Europese Vereniging voor Cardiologie) hanteren de volgende classificatie voor bloeddruk bij volwassenen:
| Categorie | Systolisch (mmHg) | Diastolisch (mmHg) |
|---|---|---|
| Optimaal | < 120 | < 80 |
| Normaal | 120 – 129 | 80 – 84 |
| Hoog normaal | 130 – 139 | 85 – 89 |
| Hypertensie graad 1 | 140 – 159 | 90 – 99 |
| Hypertensie graad 2 | 160 – 179 | 100 – 109 |
| Hypertensie graad 3 | 180 of hoger | 110 of hoger |
| Hypotensie (te laag) | < 90 | < 60 |
Bovendruk en onderdruk: wat zeggen ze apart?
Beide waarden zijn klinisch relevant, maar geven ieder andere informatie over de toestand van het hart en de bloedvaten.
| Waarde | Wat het meet | Klinische betekenis |
|---|---|---|
| Bovendruk (systolisch) | Piekdruk bij hartslag | Sterke voorspeller van cardiovasculair risico, met name boven de 60 jaar |
| Onderdruk (diastolisch) | Rustdruk tussen hartslagen | Relevanter risicofactor onder de 50 jaar; te laag kan op hartfalen wijzen |
| Polsdruk (verschil) | Bovendruk minus onderdruk | Groot verschil (> 60 mmHg) wijst op stijve slagaderen; risico bij ouderen |
Een geïsoleerde systolische hypertensie (hoge bovendruk met normale onderdruk) komt veel voor bij ouderen en is een zelfstandige risicofactor voor beroerte en hartfalen.
Oorzaken van hoge bloeddruk (hypertensie)
In 90 tot 95% van de gevallen is er geen eenduidige aanwijsbare oorzaak. Dit heet primaire of essentiële hypertensie. Meerdere factoren spelen samen een rol:
- overgewicht en buikvet verhogen de vaatweerstand en activeren het renine-angiotensine-systeem
- hoge zoutinname vergroot het bloedvolume via vochtretentie in de nieren
- weinig lichaamsbeweging vermindert de elasticiteit van slagaderen
- roken beschadigt slagaderwanden direct en verhoogt de vaatweerstand
- overmatig alcoholgebruik verhoogt de bloeddruk via meerdere mechanismen
- chronische stress activeert het sympathisch zenuwstelsel en verhoogt cortisol
- erfelijke aanleg: hypertensie is sterk familiair bepaald
- leeftijd: slagaderen verliezen elasticiteit naarmate men ouder wordt
Secundaire hypertensie
In 5 tot 10% van de gevallen is er een aanwijsbare onderliggende oorzaak (secundaire hypertensie). Veelvoorkomende oorzaken zijn chronische nierziekte of nierslagaderstenose, primair hyperaldosteronisme (bijnieraandoening), hypothyreoïdie of hyperthyreoïdie, slaapapneu en gebruik van bepaalde medicijnen zoals de anticonceptiepil, NSAID's en decongestiva.
Gevaren van chronisch hoge bloeddruk
Hypertensie staat bekend als de "stille moordenaar" omdat het jarenlang zonder klachten kan verlopen terwijl schade aan organen en bloedvaten ongemerkt toeneemt. De belangrijkste risico's zijn:
- hartinfarct: versnelde atherosclerose van de kransslagaderen door aanhoudende hoge druk
- beroerte (CVA): verhoogd risico op herseninfarct en hersenbloeding
- hartfalen: het hart raakt overbelast door chronisch werken tegen verhoogde weerstand
- nierschade: hypertensie beschadigt de kleine bloedvaten in de nieren (hypertensieve nefropathie)
- oogschade: beschadiging van netvliesbloedvaten (hypertensieve retinopathie)
- aortaaneurysma: verzwakking en uitzetting van de aortawand
Elke verhoging van de systolische druk met 20 mmHg of de diastolische druk met 10 mmHg verdubbelt het risico op hart- en vaatziekten. Behandeling van hypertensie, ook bij graad 1, verlaagt dit risico aantoonbaar.
Hoe verlaag je de bloeddruk?
Bij hypertensie graad 1 zonder extra risicofactoren is leefstijlaanpassing de eerste stap en kan medicatie vaak worden uitgesteld. Bij graad 2 of 3, of bij een hoog cardiovasculair risicoprofiel, wordt doorgaans direct gestart met medicatie naast leefstijlverandering.
Bewezen effectieve leefstijlinterventies
- zoutinname beperken tot minder dan 5 gram per dag: verlaagt de bovendruk met gemiddeld 5 mmHg
- regelmatige aerobe beweging (30 minuten per dag, minstens 5 dagen per week): verlaagt bovendruk met 5 tot 8 mmHg
- gewichtsverlies: 1 kg minder lichaamsgewicht verlaagt de bloeddruk gemiddeld met 1 mmHg
- stoppen met roken: verlaagt het algehele cardiovasculaire risico direct significant
- alcoholbeperking: minder dan 14 eenheden per week voor mannen, minder dan 7 voor vrouwen
- DASH-dieet (veel groenten, fruit, volkorenproducten, weinig verzadigd vet): verlaagt bloeddruk vergelijkbaar met een licht bloeddrukverlagend medicijn
Lage bloeddruk (hypotensie): wanneer is het een probleem?
Een bloeddruk onder de 90/60 mmHg heet hypotensie. Bij veel mensen is een lage bloeddruk juist een teken van een goed getraind hart en leidt tot geen enkele klacht. Hypotensie wordt pas een probleem als het gepaard gaat met klachten of als het veroorzaakt wordt door een onderliggende aandoening.
- orthostatische hypotensie: bloeddrukdaling bij snel opstaan; duizeligheid of zwart zien, veelvoorkomend bij ouderen en bij bepaalde medicijnen
- klachten bij lage bloeddruk: vermoeidheid, concentratieproblemen, flauwvallen, oorsuizen
- oorzaken: uitdroging, hartfalen, hormoonproblemen (bijnierinsufficiëntie, hypothyreoïdie), bloedverlies of bijwerking van bloeddrukverlagende medicatie
Een lage bloeddruk zonder klachten vereist in de meeste gevallen geen behandeling. Bij klachten of een aanwijsbare oorzaak is verdere diagnostiek verstandig.
Hypertensie geeft jaren geen klachten, maar schade aan hart en nieren loopt ondertussen op
De meeste mensen met een hoge bloeddruk voelen dat niet. Hoofdpijn, rode ogen of een vol gevoel in het hoofd zijn geen betrouwbare signalen. Meting is de enige manier om hypertensie te herkennen. Wie een familiaire aanleg heeft of boven de 40 is, doet er verstandig aan de bloeddruk periodiek te laten meten als onderdeel van een breder cardiovasculair risicoprofiel.
Wanneer is verder onderzoek verstandig?
Verder onderzoek is verstandig bij een herhaalde meting van 140/90 mmHg of hoger, bij klachten als aanhoudende hoofdpijn, duizeligheid of hartkloppingen zonder duidelijke oorzaak, bij een familiegeschiedenis van hart- en vaatziekten of beroerte op jonge leeftijd, bij gebruik van bloeddrukbeïnvloedende medicijnen, en bij een hoog cardiovasculair risicoprofiel (roken, overgewicht, diabetes, hoog cholesterol).
Welke waardes hangen vaak samen met bloeddruk?
Bloeddruk wordt beoordeeld als onderdeel van een cardiovasculair risicoprofiel, samen met aanvullende markers:
- Cholesterol waarde (totaal cholesterol en LDL als risicofactor voor atherosclerose)
- HDL-cholesterol waarde (beschermend cholesterol)
- Glucose waarde (verhoogde bloedsuiker vergroot cardiovasculair risico)
- Creatinine waarde (nierfunctie, aangedaan bij langdurige hypertensie)
- TSH waarde (schildklier beïnvloedt bloeddruk en hartfrequentie)
Veelgestelde vragen over de bloeddruk waarde
Wat is bloeddruk?
Wat is een normale bloeddruk?
Wat zijn de gevaren van een hoge bloeddruk?
Wat is het verschil tussen boven- en onderdruk?
Wat zijn oorzaken van hoge bloeddruk?
Welke waardes hangen samen met bloeddruk?
Wil je jouw hart- en vaatrisico in kaart brengen?
Met de hart- en vaatziekten test krijg je inzicht in de belangrijkste bloedwaarden die samen je cardiovasculaire risicoprofiel bepalen, waaronder cholesterol, glucose en ontstekingsmarkers.