Te hoge TSH

Wat is TSH?

TSH staat voor thyroïdstimulerend hormoon, ook wel schildklierstimulerend hormoon genoemd. Het wordt aangemaakt door de hypofyse en functioneert als een regelaar: het geeft de schildklier de opdracht om de schildklierhormonen T3 (trijoodthyronine) en T4 (thyroxine) aan te maken.

De relatie tussen TSH en de schildklierhormonen werkt via een negatieve terugkoppeling. Wanneer de schildklier voldoende T3 en T4 aanmaakt, wordt de TSH-productie geremd. Als de schildklier te weinig hormoon produceert, stijgt TSH om de schildklier harder aan te sturen. Een hoge TSH is daardoor niet een probleem op zichzelf, maar een signaal dat de schildklier onderpresteert.

TSH is de meest gevoelige maatstaf voor de schildklierfunctie: het reageert eerder op een verminderde schildklierfunctie dan T4 of T3. Iemand kan een hoge TSH hebben terwijl T4 nog in het normale bereik valt. Dit wordt subklinische hypothyreoïdie genoemd. Pas later, als de schildklier verder achteruitgaat, daalt T4 ook en spreken we van manifeste hypothyreoïdie.

Wanneer is TSH te hoog?

De referentiewaarden voor TSH gelden voor volwassenen zonder bekende schildklieraandoening. Bij zwangere vrouwen gelden strengere grenzen:

Referentiewaarden kunnen per laboratorium licht verschillen. Oudere mensen hebben van nature iets hogere TSH-waarden; sommige richtlijnen hanteren voor 70-plussers een bovengrens van 6,0 mIU/L. Kijk altijd naar het referentie-interval op jouw eigen uitslagrapport.

Subklinisch versus manifeste hypothyreoïdie

Het onderscheid tussen beide vormen is klinisch belangrijk en bepaalt mede of behandeling gestart wordt:

Symptomen van een te hoge TSH

De klachten van een hoge TSH zijn de klachten van een trage schildklier: ze ontstaan geleidelijk en zijn diffuus. Veel mensen schrijven ze toe aan veroudering, stress of overwerking. Daardoor duurt het soms jaren voor de juiste diagnose wordt gesteld.

Bij subklinische hypothyreoïdie kunnen klachten volledig ontbreken of zijn ze zo licht dat ze niet als schildklierprobleem herkend worden. Meten is dan de enige manier om de verhoogde TSH op te sporen.

Wat veroorzaakt een te hoge TSH?

• Ziekte van Hashimoto: veruit de meest voorkomende oorzaak in Nederland. Een auto-immuunaandoening waarbij het immuunsysteem antilichamen aanmaakt tegen de schildklier (anti-TPO, anti-Tg), waardoor het klierweefsel geleidelijk wordt beschadigd en de hormoonproductie afneemt
• Jodiumtekort: jodium is een bouwstof voor T3 en T4; bij tekort stijgt TSH om de productie te stimuleren. In Nederland zeldzaam door jodering van voedsel, maar komt voor bij strenge voedingsrestricties
• Schildklieroperatie (thyreoidectomie): bij (gedeeltelijke) verwijdering van de schildklier produceert de resterende klier mogelijk onvoldoende hormoon
• Radioactief jodiumbehandeling: gebruikt bij schildklierkanker of de ziekte van Graves; kan leiden tot permanente hypothyreoïdie
• Bestraling in het hals- of halsgebied: radiotherapie voor lymfomen of hoofd-halskanker beschadigt het schildklierweefsel
• Bepaalde medicijnen: lithium, amiodaron, interferon-alfa en sommige immunotherapiemiddelen kunnen de schildklierfunctie onderdrukken
• Postpartum thyroïditis: tijdelijke schildklierontsteking na de bevalling, die in sommige gevallen permanent hypothyreoïdie achterlaat
• Aangeboren hypothyreoïdie: een schildklier die bij geboorte ontbreekt of onvoldoende functioneert; wordt in Nederland gescreend via de hielprik
• Centrale hypothyreoïdie (zeldzaam): een hypofyse- of hypothalamusprobleem waardoor onvoldoende TSH wordt aangemaakt; paradoxaal genoeg is TSH dan laag of normaal terwijl T4 ook laag is

Wat kun je doen bij een te hoge TSH?

De aanpak hangt af van de hoogte van de TSH, de aanwezigheid van klachten en de onderliggende oorzaak:

Bij subklinische hypothyreoïdie (TSH 4,0 – 10,0 mIU/L):

• Herhaal de meting na 3 tot 6 maanden: een eenmalige licht verhoogde TSH normaliseert soms vanzelf, met name bij tijdelijke oorzaken zoals stress of een infectie
• Meet schildklierantistoffen (anti-TPO): de aanwezigheid van antistoffen vergroot de kans dat de hypothyreoïdie zal vorderen en pleit vaker voor behandeling
• Overweeg behandeling bij klachten: als klachten aanwezig zijn en passen bij hypothyreoïdie, kan een proefbehandeling met levothyroxine worden overwogen in overleg met de huisarts
• Bij zwangerschapswens of zwangerschap: behandeling is bij een TSH boven 2,5 mIU/L sterk aan te raden vanwege het belang van schildklierhormonen voor de foetale hersenontwikkeling

Bij manifeste hypothyreoïdie (TSH boven 10 mIU/L of verlaagd T4):

• Levothyroxine (LT4): de standaardbehandeling. Een synthetisch T4-hormoon dat dagelijks nuchter wordt ingenomen, 30 tot 60 minuten voor ontbijt. De dosering wordt op geleide van de TSH-waarde ingesteld tot normalisering
• Controle na 6 tot 8 weken: na het starten of aanpassen van de dosis wordt TSH na 6 tot 8 weken opnieuw gemeten om de dosering te optimaliseren
• Behandel de oorzaak: bij jodiumtekort helpt suppletie; bij medicatie als oorzaak wordt in overleg alternatieve medicatie gezocht; bij Hashimoto is levothyroxine de enige effectieve optie

Leefstijl als aanvulling:

• Voldoende selenium in de voeding (paranoten, vis, vlees) ondersteunt de omzetting van T4 naar het actieve T3
• Voldoende jodium via gevarieerde voeding of jodiumhoudend keukenzout
• Vermijd overmatige inname van rauwe koolsoorten en soja bij bekende hypothyreoïdie, omdat deze de jodiumopname licht kunnen remmen

TSH en zijn relatie met andere waarden

Een verhoogde TSH heeft gevolgen voor meerdere andere bloedwaarden en lichaamsfuncties die het meten waard zijn bij aanhoudende hypothyreoïdie:

Veelgestelde vragen