Vitamines & bloeduitslag

Wat is de vitamine A waarde?

Q: Wat betekent een lage vitamine A waarde?

Een lage vitamine A waarde kan leiden tot nachtblindheid (één van de vroegste tekenen), droge ogen, droge en ruwe huid, een verminderde weerstand en een langzamer wondherstel. In de westerse context is een vitamine A-tekort relatief zeldzaam, maar kan optreden bij vetmalabsorptie, leveraandoeningen of een sterk eenzijdig voedingspatroon.

De vitamine A waarde is een bloedwaarde die inzicht geeft in de beschikbaarheid van een vetoplosbare vitamine die onmisbaar is voor het zicht, de weerstand en de huid. Op deze pagina lees je wat vitamine A doet, wat de normaalwaarden zijn, waarom teveel vitamine A gevaarlijk is tijdens de zwangerschap en wat het verschil is tussen vitamine A uit dierlijke en plantaardige bronnen.

Lees de uitleg Bekijk de Vitaminetekort test

Wat is vitamine A? Vitamine A is een vetoplosbare vitamine die onmisbaar is voor nachtzicht, de integriteit van huid en slijmvliezen, immuunfunctie en celdifferentiatie.

Waarom wordt vitamine A gemeten? Vitamine A wordt gemeten bij nachtblindheid, chronische huidproblemen, verminderde weerstand en bij mensen die mogelijk te veel innemen via lever of supplementen.

Belangrijk om te weten Vitamine A wordt opgeslagen in de lever. Zowel een tekort als een overdosering kan klachten geven. Overdosering van voorgevormde vitamine A is teratogeen en gevaarlijk tijdens de zwangerschap.

Wat is de vitamine A waarde?

De vitamine A waarde laat zien hoeveel retinol er in het bloed aanwezig is. Retinol is de actieve, voorgevormde vorm van vitamine A die het lichaam direct kan gebruiken. Vitamine A is een vetoplosbare vitamine die wordt opgeslagen in de lever en vandaar naar weefsels wordt getransporteerd gebonden aan het retinolbindend eiwit (RBP).

Vitamine A vervult meerdere essentiële functies. Het is nodig voor de aanmaak van rodopsine, het visuele pigment in de staafjes van het netvlies dat verantwoordelijk is voor het zien in zwak licht. Verder ondersteunt het de integriteit van huid en slijmvliezen als eerste verdedigingslinie van het immuunsysteem, is het betrokken bij de rijping en differentiatie van cellen, en speelt het een rol bij botopbouw, vruchtbaarheid en embryonale ontwikkeling.

Een belangrijke eigenschap van vitamine A is dat het lichaam het opslaat in de lever, met een voorraad die bij adequate inname maanden tot jaren mee kan gaan. Dat maakt het mogelijk dat zowel een tekort als een overdosering langzaam opbouwt en pas na verloop van tijd zichtbaar wordt in het bloed.

Wat is de normale vitamine A waarde?

Als algemene richtlijn voor volwassenen worden de volgende waarden gehanteerd voor serum retinol:

Status	Gangbare waarde (µmol/L)	Toelichting
Ernstig tekort	< 0,70 µmol/L	Klinisch relevant tekort; risico op nachtblindheid en infecties
Suboptimaal	0,70 – 1,05 µmol/L	Grensgebied; verhoogd risico bij extra belasting zoals infectie
Normaal	1,05 – 3,5 µmol/L	Adequate vitamine A status voor de meeste volwassenen
Mogelijk te hoog	> 3,5 µmol/L	Bij chronisch verhoogde inname; risico op toxiciteit en leverschade

Let op Serum retinol kan tijdelijk verlaagd zijn bij acute infectie of ontsteking, doordat het retinolbindend eiwit daalt als acutefase-reactie. Een lage waarde tijdens ziekte is daardoor niet altijd een weerspiegeling van de werkelijke lichaamsstatus. Kijk altijd naar het referentie-interval op jouw eigen uitslagrapport.

Vitamine A waarde te laag: wat betekent dat?

Een lage vitamine A waarde vermindert de beschikbaarheid van retinol voor weefsels die er sterk van afhankelijk zijn: het netvlies, de slijmvliezen en het immuunsysteem. In de westerse context is een ernstig tekort zeldzamer dan in ontwikkelingslanden, maar het kan optreden bij risicogroepen.

Klachten die kunnen samenhangen met een vitamine A-tekort

nachtblindheid of moeite met zien in de schemering (vroeg en kenmerkend teken)
droge ogen of droge slijmvliezen
droge, ruwe of schilferige huid (folliculaire hyperkeratose)
verminderde weerstand en vaker of ernstiger ziek
trager wondherstel

Risicogroepen voor een vitamine A-tekort

vetmalabsorptie door darmaandoeningen zoals coeliakie, de ziekte van Crohn of na bariatrische chirurgie
leveraandoeningen waarbij opslag en transport van vitamine A verstoord zijn
overmatig alcoholgebruik (concurreert met retinolmetabolisme in de lever)
een sterk eenzijdig voedingspatroon zonder dierlijke producten én zonder kleurrijke groenten
mensen met een zinktekort (zink is nodig voor het transport van vitamine A vanuit de lever)

Vitamine A uit dieren versus planten: een essentieel onderscheid

Niet alle vitamine A is gelijk. Er bestaat een fundamenteel verschil tussen de twee vormen die het lichaam van vitamine A voorzien, en dat onderscheid bepaalt grotendeels het toxiciteitsrisico.

Voorgevormde vitamine A (retinol) uit dierlijke bronnen

Dierlijke producten zoals orgaanvlees (met name lever), vette vis, eieren en zuivel bevatten retinol: de direct beschikbare, actieve vorm van vitamine A. Het lichaam neemt retinol efficiënt op en slaat het op in de lever. Te hoge inname van retinol via leverproducten of supplementen kan daardoor leiden tot ophoping en toxiciteit.

Provitamine A (bètacaroteen) uit plantaardige bronnen

Plantaardige bronnen zoals wortelen, zoete aardappel, pompoen, mango en groene bladgroenten bevatten bètacaroteen en andere carotenoïden. Het lichaam zet deze om naar vitamine A op basis van behoefte: bij voldoende vitamine A worden carotenoïden nauwelijks omgezet. Overdosering van vitamine A via plantaardige bronnen is daardoor vrijwel onmogelijk. Wel kan bij overmatige inname van bètacaroteen de huid tijdelijk geelachtig verkleuren (carotenodermie), wat onschuldig is.

Vitamine A waarde te hoog: toxiciteit en zwangerschap

Omdat vitamine A vetoplosbaar is en in de lever wordt opgeslagen, kan te hoge inname van voorgevormde vitamine A (retinol) zich ophopen en schade veroorzaken. Chronische hypervitaminose A treedt op bij langdurige inname van meer dan 10 keer de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid.

Klachten van een te hoge vitamine A waarde

hoofdpijn en verhoogde hersendruk
misselijkheid en braken
haaruitval en droge, schilferige huid
botpijn en een verhoogd risico op botbreuken (remming van botopbouw)
leverschade bij langdurige overdosering
duizeligheid en wazig zicht

Vitamine A en zwangerschap: teratogeniteit

De meest klinisch kritieke eigenschap van hoge vitamine A inname is teratogeniteit: te veel voorgevormde vitamine A tijdens de zwangerschap vergroot het risico op aangeboren afwijkingen, met name van de schedel, het gezicht, het hart en het zenuwstelsel. Dit risico geldt bij inname boven 3.000 µg (10.000 IE) retinol per dag.

Aanbeveling voor zwangeren Vermijd tijdens de zwangerschap lever en leverproducten vanwege het hoge retinolgehalte. Gebruik geen supplementen met meer dan 800 µg retinol per dag tenzij medisch geïndiceerd. Bètacaroteen uit groenten en fruit is volledig veilig.

Bètacaroteen is veilig; retinol in lever en supplementen kan ophopen

Het toxiciteitsrisico van vitamine A geldt uitsluitend voor voorgevormde retinol uit dierlijke bronnen en supplementen, niet voor bètacaroteen uit groenten en fruit. Iemand die veel wortelen eet loopt geen risico op vitamine A-vergiftiging. Iemand die dagelijks lever eet of hoge doseringen retinolsupplementen slikt wel. Dit onderscheid is bij zwangerschap en bij hoge supplementdoseringen klinisch essentieel.

Wanneer is verder onderzoek verstandig?

Verder onderzoek is verstandig bij aanhoudende nachtblindheid of droge ogen, bij chronische huid- of slijmvliesproblemen zonder andere verklaring, bij vetmalabsorptie, bij leveraandoeningen, en bij mensen die regelmatig grote hoeveelheden lever consumeren of hoge doseringen vitamine A-supplementen gebruiken.

Welke waardes hangen vaak samen met vitamine A?

Bij vragen over de vetoplosbare vitaminebalans worden naast vitamine A ook andere waardes meegenomen.

Vitamine D waarde
Zink waarde (nodig voor transport van vitamine A vanuit de lever)
Vitamine B12 waarde

Veelgestelde vragen over de vitamine A waarde

Wat is vitamine A?

Vitamine A is een vetoplosbare vitamine die onmisbaar is voor het zicht (met name nachtzicht), de werking van het immuunsysteem, de gezondheid van huid en slijmvliezen en de celdifferentiatie. Het lichaam slaat vitamine A op in de lever, waardoor zowel een tekort als een overdosering maanden kan duren voordat het zichtbaar wordt in het bloed.

Wat is de normale vitamine A waarde?

Als gangbare richtlijn geldt voor volwassenen een serum retinol waarde tussen 1,05 en 3,5 µmol/L als normaal. Waarden onder 0,70 µmol/L worden als een ernstig tekort beschouwd. Waarden boven 3,5 µmol/L kunnen bij langdurig hoge inname wijzen op een risico op toxiciteit. Kijk altijd naar het referentie-interval op jouw eigen uitslagrapport.

Wat is het verschil tussen vitamine A uit dierlijke en plantaardige bronnen?

Dierlijke producten bevatten voorgevormde vitamine A (retinol), die direct door het lichaam kan worden opgenomen. Plantaardige producten bevatten provitamine A-carotenoïden zoals bètacaroteen, die het lichaam omzet naar vitamine A op basis van behoefte. Overdosering van vitamine A via plantaardige bronnen is vrijwel onmogelijk. Via dierlijke bronnen en supplementen kan een overdosering wél optreden.

Wat betekent een lage vitamine A waarde?

Een lage vitamine A waarde kan leiden tot nachtblindheid, droge ogen, droge en ruwe huid, een verminderde weerstand en een langzamer wondherstel. In de westerse context is een ernstig tekort relatief zeldzaam, maar het kan optreden bij vetmalabsorptie, leveraandoeningen of een sterk eenzijdig voedingspatroon.

Is een hoge vitamine A waarde gevaarlijk tijdens de zwangerschap?

Ja. Een te hoge inname van voorgevormde vitamine A (retinol) tijdens de zwangerschap is teratogeen: het vergroot het risico op aangeboren afwijkingen. Zwangere vrouwen wordt aanbevolen niet meer dan 3.000 µg (10.000 IE) retinol per dag in te nemen en leverproducten te vermijden. Bètacaroteen uit groenten en fruit is veilig.

Welke waardes zijn belangrijk naast vitamine A?

Bij vragen over de vitaminebalans worden naast vitamine A ook vitamine D en zink meegenomen. Zink is nodig voor het transport van vitamine A vanuit de lever naar weefsels.