Bloedonderzoek natrium

Wat meet een natrium bloedonderzoek?

Natrium (Na+) is het meest voorkomende kation in het extracellulaire vocht. Het reguleert de osmolaliteit van het plasma: de concentratie van opgeloste deeltjes die bepaalt hoeveel water er tussen compartimenten beweegt. Wanneer natrium stijgt, verhoogt de osmolaliteit en trekt het lichaam water aan naar het bloed; wanneer natrium daalt, verplaatst water zich naar de cellen, wat in extreme gevallen hersencellen doet zwellen.

De natriumbalans wordt geregeld door twee systemen: de dorstprikkel en het antidiuretisch hormoon (ADH, ook wel vasopressine). ADH wordt aangemaakt door de hypothalamus als reactie op verhoogde osmolaliteit of volumedepletie. Het laat de nieren meer water terug absorberen, waardoor de natrium concentratie daalt. Aldosteron reguleert de natriumretentie in de nieren in samenhang met de volumebalans.

Afwijkingen in serum natrium zijn vrijwel altijd een weerspiegeling van een verstoring in de waterbalans, niet van de natriumbalans zelf. Een laag serum natrium (hyponatriëmie) betekent niet dat er te weinig natrium in het lichaam is, maar dat er te veel water is ten opzichte van natrium. Een hoog serum natrium (hypernatriëmie) betekent dat er te weinig water is ten opzichte van natrium, doorgaans door dehydratie.

Wanneer wordt natrium bepaald?

• Monitoring bij diureticagebruik: zowel thiaziden als lisdiuretica kunnen hyponatriëmie veroorzaken
• Klachten van dehydratie: dorst, droge mond, donkere urine, verwardheid bij hypernatriëmie
• Klachten van overhydratie of SIADH (syndroom van inadequate ADH-secretie): hoofdpijn, misselijkheid, verwarring, in ernstige gevallen insulten
• Nierfalen: verminderde renale regulatie van natrium en water
• Hartfalen: verminderd hartminuutvolume activeert aldosteron en ADH, wat leidt tot natrium- en waterretentie met hyponatriëmie
• Levercirrose: ascites en perifeer oedeem gaan gepaard met dilutie-hyponatriëmie
• Preoperatief en bij intensive care opname als onderdeel van de elektrolytenbeoordeling

Hoe verloopt het natrium onderzoek?

Natrium wordt bepaald uit een bloedmonster. Nuchter zijn is niet vereist. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Natrium is stabiel in het bloedmonster en wordt weinig beïnvloed door hemolyse, in tegenstelling tot kalium. De meting is betrouwbaar en reproduceerbaar.

Pseudohyponatriëmie is een fout-laag natrium dat optreedt bij sterk verhoogd vetgehalte (hyperlipidemie) of sterk verhoogd eiwitgehalte (myeloom) in het bloed. Moderne natriumbepalingen via ionselective elektrodes meten direct en hebben dit probleem nagenoeg geëlimineerd, maar oudere methoden zijn gevoelig voor dit artefact.

Wat vertelt de natrium uitslag?

De normaalwaarden voor natrium liggen doorgaans tussen 135 en 145 mmol/L. Meer over de specifieke referentiewaarden lees je op de pagina natrium waarde uitleg.

Laag natrium (hyponatriëmie): onder 135 mmol/L

Lichte hyponatriëmie (130 tot 135 mmol/L) geeft doorgaans weinig klachten. Bij matige hyponatriëmie (125 tot 130 mmol/L) treden hoofdpijn, misselijkheid en verwardheid op. Bij ernstige hyponatriëmie (onder 125 mmol/L) zijn insulten en coma mogelijk door hersenoedeem. De oorzaak bepaalt de behandeling: bij SIADH is vochtbeperking de eerste stap; bij volumedepletie is zoutsuppletie aangewezen.

Hoog natrium (hypernatriëmie): boven 145 mmol/L

Hypernatriëmie treedt vrijwel altijd op door te weinig waterinname of te veel waterverlies. Ouderen met een verminderde dorstprikkel zijn bijzonder kwetsbaar. Symptomen zijn verwardheid, spierzwakte en bij ernstige verhoging bewustzijnsverlies.

Samenhang met andere markers

• Kalium: samen de voornaamste elektrolyten; altijd tegelijkertijd beoordelen bij een elektrolytenstoornis
• Creatinine en ureum: nierfunctie reguleert de natriumbalans; bij nierfalen treden complexe elektrolytenstoornissen op
• Osmolaliteit: berekend of gemeten; natrium is de voornaamste determinant van de plasma-osmolaliteit; de osmolaliteitsgap (verschil gemeten vs berekend) helpt bij diagnostiek
• ADH en aldosteron: de hormonale regulators van natrium en waterbalans; bij SIADH is ADH ondanks normale osmolaliteit niet onderdrukt
• Albumine: bij hypoalbuminemie (lage albumine) is de oncotische druk verlaagd, wat bijdraagt aan vochtshifting; de elektrolytenstatus moet in deze context worden geïnterpreteerd