Bloedonderzoek nierfunctie

Wat meet een nierfunctie bloedonderzoek?

De term nierfunctie verwijst in de klinische praktijk specifiek naar de filtercapaciteit van de nierglomeruli: de kleine bloedvaatkluwens in de nieren die het bloed filteren. De maatstaf hiervoor is de glomerulaire filtratiesnelheid (GFR), uitgedrukt in milliliter gefilterd plasma per minuut per 1,73 m² lichaamsoppervlak.

De GFR wordt niet rechtstreeks gemeten maar geschat (vandaar de e in eGFR) op basis van creatinine, leeftijd en geslacht via de gevalideerde CKD-EPI formule. Een normale eGFR bij een gezond jong volwassene ligt boven 90 mL/min/1,73m². Met het stijgen van de leeftijd daalt de eGFR geleidelijk, ook zonder nierziekte, met gemiddeld 1 mL/min per jaar na het veertigste levensjaar.

Naast de eGFR is ureum een aanvullende marker voor de uitscheiding van stikstofhoudende afvalstoffen. Elektrolyten zoals kalium en natrium zijn indirect een maat voor de regulerende functie van de nieren. Albumine in de urine, al dan niet uitgedrukt als albumine/creatinine ratio, is de vroegste marker voor glomerulaire schade.

Wanneer wordt nierfunctie bepaald?

• Screening bij risicofactoren voor chronische nierziekte: diabetes, hoge bloeddruk, obesitas, familiaire nierziekte
• Monitoring van bekende chronische nierziekte (CKD) om het verloop en de progressie te volgen
• Dosisaanpassing van medicijnen die door de nieren worden uitgescheiden: metformine, digoxine, bepaalde antibiotica en antistolling
• Controle voor beeldvormend onderzoek met jodiumhoudend contrastmiddel, waarbij een te lage eGFR contrastvergiftiging risico verhoogt
• Evaluatie van een acute nierschade bij plotselinge achteruitgang, dehydratie, infectie of shock
• Postoperatieve controle na grote operaties waarbij de nierdoorbloeding tijdelijk verminderd was

Hoe verloopt het nierfunctie onderzoek?

Nierfunctie wordt beoordeeld via een bloedmonster voor creatinine. Nuchter zijn is niet nodig. De eGFR wordt automatisch berekend door het laboratorium op basis van de gemeten creatininewaarde, jouw leeftijd en geslacht die je bij aanmelding hebt opgegeven.

De betrouwbaarheid van de eGFR hangt af van een stabiele spiermassa. Bij mensen met een sterk afwijkende spiermassa, zoals bodybuilders of ernstig ondervoed patiënten, geeft de eGFR een vertekend beeld. Hetzelfde geldt bij vegetariërs, bij wie de creatininespiegel van nature lager is. In twijfelgevallen kan cystatine C worden bepaald als alternatieve marker, onafhankelijk van spiermassa.

Eenmalige meting is niet altijd voldoende. Pas na drie maanden aanhoudend verminderde eGFR spreekt men van chronische nierziekte. Herhaling van de test na twee tot drie maanden is dan ook de aanbevolen stap bij een eerste afwijkende uitslag.

Wat vertelt de nierfunctie uitslag? De vijf CKD stadia

De eGFR vormt de basis voor de stadiëring van chronische nierziekte (CKD) volgens de internationale KDIGO richtlijnen. De uitslag wordt gecombineerd met de mate van albuminurie voor een completer beeld.

Stadium 1: eGFR boven 90

Normale filtercapaciteit. Als toch sprake is van CKD stadium 1, wijst dit op aanwezige nierschade (zoals microalbuminurie) bij nog behouden functie. Leefstijladviezen en bloeddrukcontrole zijn de speerpunten.

Stadium 2: eGFR 60 tot 89

Licht verminderde nierfunctie. Doorgaans asymptomatisch. Risicofactorbehandeling staat centraal: bloeddrukcontrole, diabetesregulatie en vermijden van nefrotoxische medicijnen.

Stadium 3a en 3b: eGFR 30 tot 59

Matig verminderde nierfunctie. Hier beginnen complicaties op te treden: anemie door verminderde erytropoëtineproductie, fosfaatstoornis en verhoogd cardiovasculair risico. Nefrologische begeleiding wordt overwogen.

Stadium 4: eGFR 15 tot 29

Ernstig verminderde nierfunctie. Voorbereiding op nierfunctie vervangende therapie (dialyse of niertransplantatie) wordt gestart. Dieetbegeleiding is essentieel.

Stadium 5: eGFR onder 15

Terminale nierziekte. Dialyse of transplantatie is noodzakelijk. Meer over de referentiewaarden lees je op de pagina creatinine waarde uitleg.

Samenhang met andere markers

• Creatinine: de basismarker waaruit eGFR wordt berekend; stijgt bij verminderde nierfiltercapaciteit
• Ureum: aanvullende marker voor stikstofhoudende afvalstoffenophoping; de ureum/creatinine ratio helpt bij het onderscheiden van nieroorzaken van pre-renale oorzaken
• Kalium: stijgt bij gevorderde nierziekte doordat de nieren minder kalium kunnen uitscheiden; hyperkaliemie is een potentieel levensbedreigende complicatie
• Albumine/creatinine ratio in urine: vroege marker voor glomerulaire schade; verhoogd bij diabetische en hypertensieve nefropathie lang voordat creatinine stijgt
• Hemoglobine: daalt bij gevorderde nierziekte door verminderde erytropoëtineproductie (renale anemie)
• Cystatine C: alternatief voor creatinine, niet beïnvloed door spiermassa; betrouwbaarder bij ouderen en sterk gespierde personen