Bloedonderzoek cholesterol en metabolisme

Bloedonderzoek urinezuur

Urinezuur is een afbraakproduct van purines, stoffen die van nature in het lichaam voorkomen en in bepaalde voedingsmiddelen zitten. Een verhoogde urinezuurspiegel (hyperurikemie) kan leiden tot jichtaanvallen en nierstenen. Een urinezuur bloedtest bevestigt hyperurikemie en helpt bij het stellen van de diagnose jicht.

Bekijk de Metabolool Check Ontdek hoe je gezonder wordt

Wat wordt gemeten? Urinezuurconcentratie in het serum: maat voor de purine-afbraak en het risico op jicht

Nuchter nodig? Nee, nuchter zijn is niet vereist

Uitslag beschikbaar Binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk Coolioo dashboard

Wat meet een urinezuur bloedonderzoek?

Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van purines, stikstofhoudende basismoleculen die onderdeel zijn van DNA en RNA. Bij de afbraak van cellen, maar ook bij de vertering van purine-rijke voeding zoals rood vlees, orgaanvlees, schaal- en schelpdieren, bier en fructoserijke dranken, wordt purine omgezet naar hypoxanthine en xanthine, en uiteindelijk naar urinezuur via het enzym xanthine-oxidase.

Bij de meeste zoogdieren wordt urinezuur verder afgebroken door het enzym uricase, maar mensen missen dit enzym door een evolutionaire mutatie. Hierdoor circuleren bij mensen hogere urinezuurspiegels dan bij andere zoogdieren. Dit heeft als voordeel dat urinezuur een sterke antioxidant is, maar als nadeel dat bij hoge concentraties natriumuraaткristallen kunnen neerslaan in gewrichten en weke delen, wat jicht veroorzaakt.

Urinezuur wordt uitgescheiden via de nieren. Ruim tweederde van de dagelijkse urinezuurproductie wordt via de urine uitgescheiden. Overproductie van urinezuur (door hoge purineafbraak of genetische defecten) of verminderde uitscheiding (door nierproblemen, diuretica of genetische factoren) leidt tot hyperurikemie.

Wanneer wordt urinezuur bepaald?

Klachten die passen bij een acute jichtaanval: plotselinge, hevige gewrichtspijn met roodheid, warmte en zwelling, klassiek in het basisgewricht van de grote teen maar ook elders
Bevestigen van hyperurikemie als oorzaak van terugkerende jichtaanvallen of tofeuze jicht
Monitoring bij gebruik van urinezuurverlagende medicatie zoals allopurinol of febuxostat
Screening bij risicofactoren: overgewicht, overmatig alcoholgebruik, purine-rijke voeding, diureticagebruik, nierproblemen
Evaluatie bij terugkerende calciumoxalaat of urinezuurnierstenen
Vermoeden van tumorlysissyndroom bij chemotherapie, waarbij massale celafbraak de urinezuurspiegels sterk verhoogt

Hoe verloopt het urinezuur onderzoek?

Urinezuur wordt bepaald uit een bloedmonster. Nuchter zijn is niet vereist. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar.

De urinezuurspiegel varieert gedurende de dag en hangt af van recente voeding en vochtinname. Purine-rijke maaltijden en alcohol verhogen urinezuur tijdelijk. Voor de meest stabiele uitslag is een afname na een nacht nuchter zijn (ook al is het niet verplicht) en voldoende vochtinname wenselijk.

Een aandachtspunt: tijdens een acute jichtaanval kan urinezuur normaal of zelfs verlaagd zijn, omdat het neerslaat in het gewricht. Een normale urinezuurspiegel sluit jicht dus niet uit tijdens een aanval. Meting tussen aanvallen geeft het meest betrouwbare beeld van de chronische hyperurikemie.

Sommige medicijnen beïnvloeden urinezuur: diuretica zoals hydrochloorthiazide verhogen het, losartan (een bloeddrukverlagend middel) verlaagt het. Aspirine in lage doses verhoogt urinezuur licht; in hoge doses verlaagt het urinezuur. Vermeld medicatiegebruik bij het insturen van je monster.

Wat vertelt de urinezuur uitslag?

De normaalwaarden voor serum urinezuur zijn geslachtsafhankelijk. Voor mannen ligt de bovengrens doorgaans rond 420 µmol/L (7,0 mg/dL), voor vrouwen rond 360 µmol/L (6,0 mg/dL). Boven deze waarden spreekt men van hyperurikemie.

Hyperurikemie zonder klachten: asymptomatisch

De meeste mensen met hyperurikemie hebben nooit een jichtaanval. Behandeling is in dat geval doorgaans niet nodig, maar leefstijladviezen (minder alcohol, minder rood vlees, voldoende vochtinname) zijn wel van toepassing. Bij sterk verhoogde waarden (boven 540 µmol/L) neemt het risico op nierstenen en uiteindelijk jicht toe.

Hyperurikemie met jichtaanvallen: behandeling

Bij terugkerende jichtaanvallen (twee of meer per jaar) of bij tofeuze jicht is levenslange urinezuurverlagende therapie met allopurinol de standaardbehandeling. De streefwaarde is een urinezuur onder 360 µmol/L, waarbij kristallen oplossen en jichtaanvallen ophouden.

Samenhang met andere markers

Creatinine en eGFR: de nieren scheiden urinezuur uit; verminderde nierfunctie verhoogt urinezuur; omgekeerd veroorzaakt chronische hyperurikemie zelf ook nierschade
CRP: sterk verhoogd tijdens een acute jichtaanval als marker voor de gewrichtsontsteking
Triglyceriden en glucose: insulineresistentie vermindert de renale urinezuuruitscheiding; hyperurikemie en het metabool syndroom gaan vaak samen
Calcium: nierstenen bij jicht zijn soms calciumoxalaat in plaats van urinezuur; beide moeten worden onderzocht

Veelgestelde vragen

Wat is jicht en hoe hangt het samen met urinezuur?

Jicht is een gewrichtsontsteking veroorzaakt door de neerslag van natriumuraatkristallen in gewrichten. Die kristallen vormen zich wanneer de urinezuurspiegel langdurig verhoogd is. De aanval wordt uitgelokt wanneer kristallen uit de gewrichtsruimte vrijkomen en een heftige ontstekingsreactie veroorzaken.

Kan ik urinezuur thuis laten meten?

Ja. Via Coolioo is urinezuur onderdeel van de Metabolool Check, thuis uit te voeren via een vingerprik zonder verwijzing. De uitslag is binnen 1 tot 3 werkdagen beschikbaar.

Waarom kan urinezuur normaal zijn tijdens een jichtaanval?

Tijdens een acute aanval slaat urinezuur neer als kristallen in het gewricht. Daardoor kan de serumconcentratie tijdelijk dalen. Een normale urinezuurspiegel tijdens een aanval sluit jicht niet uit. Meting na herstel van de aanval geeft een betrouwbaarder beeld.

Welk dieet verlaagt urinezuur?

Minder purine-rijke voeding: minder rood vlees, orgaanvlees, schaal- en schelpdieren en bier. Minder fructosehoudende dranken en voeding. Voldoende water drinken (meer dan 2 liter per dag) bevordert de renale urinezuuruitscheiding. Afvallen bij overgewicht verlaagt urinezuur significant.

Wanneer is medicatie nodig voor hoog urinezuur?

Bij twee of meer jichtaanvallen per jaar, bij tofeuze jicht (zichtbare uraatafzettingen), bij urinezuurnierstenen of bij sterk verhoogde waarden die het risico op nierschade verhogen. Allopurinol is de eerstekeuzebehandeling.