Wat is een schildklierontsteking?
Een schildklierontsteking (thyreoiditis) is een ontsteking van de schildklier die kan leiden tot zowel een te snel als een te traag werkende schildklier. De drie meest voorkomende vormen zijn Hashimoto (auto-immuun, traag), Graves (auto-immuun, snel) en De Quervain (viraal, tijdelijk). Hier lees je hoe je ze herkent en wat de behandeling is.
Wat gebeurt er bij schildklierontsteking?
Bij een schildklierontsteking valt het immuunsysteem of een virus de cellen in de schildklier aan. Dit veroorzaakt zwelling, beschadiging van het kliereweefsel en verstoorde hormoonproductie. Afhankelijk van het type ontsteking gaat de schildklier juist te hard werken (afgifte van opgeslagen hormoon) of te langzaam (door beschadiging van de productiecellen).
Schildklierontsteking is verreweg de hoofdoorzaak van zowel hypothyreoidie als hyperthyreoidie in Nederland. Hashimoto-thyreoiditis is alleen al verantwoordelijk voor zo'n 90 procent van de hypothyreoidie-gevallen. Ziekte van Graves veroorzaakt 70 tot 80 procent van de hyperthyreoidie.
Een ontsteking ontwikkelt zich vaak sluipend. Klachten zijn aspecifiek (vermoeidheid, gewichtsschommelingen) en worden makkelijk over het hoofd gezien. Pas een bloedtest met TSH plus antilichamen geeft duidelijkheid.
Drie hoofdvormen
De vier belangrijkste vormen
De vorm bepaalt de oorzaak, klachten en behandeling. Onderstaand de meest voorkomende vier.
Hashimoto-thyreoiditis
Wat: auto-immune ontsteking waarbij antistoffen (anti-TPO) de schildkliercellen langzaam aanvallen en beschadigen. Verloop is chronisch en geleidelijk. Komt vooral voor bij vrouwen tussen 30 en 60 jaar.
Effect: langzaam afnemende hormoonproductie, leidt tot hypothyreoidie. Schildklier kan vergroten (struma) of juist krimpen.
Klachten: vermoeidheid, gewichtstoename, kouwelijkheid, droge huid. Ontstaat over jaren. Lees meer
Behandeling: levothyroxine zodra hypothyreoidie ontstaat. Niet om te keren, wel goed te controleren.
Ziekte van Graves
Wat: auto-immune ontsteking waarbij stimulerende antistoffen (TSI) de schildklier overactief maken. Hoofdoorzaak van een te snel werkende schildklier in Nederland.
Effect: overproductie van hormoon, hyperthyreoidie. Soms ook oogklachten (Graves-orbitopathie) met uitpuilende ogen.
Klachten: hartkloppingen, gewichtsverlies, onrust, trillende handen, slapeloosheid. Lees meer
Behandeling: thyreostatica, soms radioactief jodium of operatie. Vaak goed in remissie te krijgen.
Subacute thyreoiditis (De Quervain)
Wat: waarschijnlijk virale ontsteking, vaak na een verkoudheid of luchtweginfectie. De schildklier wordt pijnlijk gezwollen.
Effect: typisch driedelig verloop: eerst hyperthyreoidie (lekkage opgeslagen hormoon), dan tijdelijk hypothyreoidie, dan herstel.
Klachten: pijn voor in de hals, soms uitstralend naar oor of kaak. Koorts, vermoeidheid. Pijnlijk bij slikken.
Behandeling: meestal vanzelf binnen 6 tot 12 maanden. Soms ontstekingsremmers of corticosteroïden bij ernstige pijn.
Postpartum-thyreoiditis
Wat: tijdelijke schildklierontsteking in eerste 12 maanden na bevalling. Komt voor bij ongeveer 5 tot 10 procent van vrouwen.
Effect: typisch eerst hyperthyreoidie (1 tot 4 maanden), dan hypothyreoidie (4 tot 8 maanden). Daarna herstel of blijvend traag.
Klachten: bij hyperthyreoidie hartkloppingen, slecht slapen. Bij hypothyreoidie vermoeidheid, somberheid (verward met postpartum-depressie).
Behandeling: vaak afwachten. 20 procent ontwikkelt blijvend hypothyreoidie waarvoor levothyroxine.
Symptomen van schildklierontsteking
Per type ontsteking verschillen de klachten. Algemene signalen die kunnen wijzen op een vorm van schildklierontsteking.
Hoe wordt schildklierontsteking vastgesteld?
Diagnostiek combineert klachten, lichamelijk onderzoek, bloedtests en soms beeldvorming.
Hoe verloopt een schildklierontsteking over tijd?
De typische verloopfasen verschillen per ontsteking. Begrip van het verloop helpt je weten wat je kunt verwachten.
- Hashimoto - jarenlang sluipend: beschadiging gaat geleidelijk over jaren. Eerst normale TSH, dan licht verhoogd, uiteindelijk duidelijke hypothyreoidie. Levenslange medicatie als T4 productie te laag wordt.
- Graves - opvlammingen: kan spontaan ontstaan. Behandeling 12 tot 18 maanden thyreostatica. Bij 30 tot 50 procent blijvende remissie. Anders radioactief jodium of operatie.
- De Quervain - 6 tot 12 maanden: typisch driedelig: 1) hyperthyreoidie 2 tot 6 weken; 2) hypothyreoidie 4 tot 6 maanden; 3) volledig herstel bij 90 procent.
- Postpartum - tot 1 jaar: 25 procent eerst hyper-fase, 35 procent eerst hypo-fase, 40 procent klassiek beide fasen. 20 procent blijvend hypothyreoidie.
- Stille thyreoiditis: mildere variant zonder pijn, zelfde driefasen-verloop als De Quervain.
Met de Schildklier Monitor volg je het verloop meetbaar door periodiek TSH, FT4 en FT3 te checken. Vooral bij Hashimoto helpt dat om vroeg te zien wanneer behandeling moet starten.
Behandeling per ontstekingsvorm
De behandeling hangt af van type, ernst en fase. Wat artsen meestal voorschrijven per vorm.
Wat helpt bij auto-immune schildklierontsteking?
Naast medicatie kunnen leefstijl-factoren bijdragen aan rustigere ontstekingsactiviteit.
Volg ontstekingsactiviteit meetbaar
Schildklierontstekingen verlopen vaak in fasen. Een actieve fase die nu rustig lijkt kan over maanden weer opvlammen. Periodiek meten is de enige manier om vroeg in te grijpen.
De Coolioo Schildklier Monitor brengt je TSH, FT3 en FT4 elke 3 tot 6 maanden in beeld. Trends zichtbaar op je dashboard zodat je weet of je medicatie nog past of bijgesteld moet worden.
Wanneer naar de huisarts?
Bij vermoeden of klachten passend bij schildklierontsteking is medische beoordeling essentieel.
Gerelateerde uitleg
Meer lezen bij betrouwbare bronnen
Veelgestelde vragen over schildklierontsteking
Wat is een schildklierontsteking?
Wat is het verschil tussen Hashimoto en Graves?
Is een schildklierontsteking pijnlijk?
Gaat een schildklierontsteking vanzelf over?
Hoe wordt een schildklierontsteking vastgesteld?
Kan een schildklierontsteking erfelijk zijn?
Helpt voeding bij Hashimoto?
Volg je schildklierontsteking meetbaar
Schildklierontstekingen verlopen vaak in fasen. Periodiek meten signaleert opvlammingen vroeg en houdt medicatie optimaal afgestemd.