Te hoge bloeddruk

Wat is bloeddruk?

Bloeddruk is de druk die het bloed uitoefent op de wanden van de bloedvaten terwijl het hart pompt. Het wordt uitgedrukt in twee waarden, gemeten in millimeter kwik (mmHg):

• Bovendruk (systolisch): de druk op het moment dat het hart samentrekt en bloed uitpompt.
• Onderdruk (diastolisch): de druk op het moment dat het hart ontspant en zich vult.

Een gezonde bloeddruk zorgt ervoor dat alle organen voldoende worden doorbloed. Wanneer de druk structureel te hoog is, wordt de vaatwand beschadigd. Dit versnelt de vorming van plaques, maakt de vaten stijver en vergroot de kans op een hartaanval, beroerte of nierschade.

Bloeddruk fluctueert gedurende de dag: stress, inspanning, slaap en zelfs de houding tijdens het meten beïnvloeden de waarde. Eén hoge meting is daardoor geen diagnose. Meerdere metingen op verschillende momenten geven een betrouwbaar beeld.

Wat is een normale bloeddruk?

De classificatie van bloeddruk volgens de Europese richtlijnen (ESC/ESH 2023):

Bij mensen met diabetes of chronische nierziekte geldt een streefwaarde van onder 130/80 mmHg. Geïsoleerde systolische hypertensie (hoge bovendruk met normale onderdruk) komt vooral voor bij ouderen en is een zelfstandige risicofactor.

Wanneer is bloeddruk te hoog?

Van hypertensie is officieel sprake bij een bloeddruk van 140/90 mmHg of hoger, gemeten op meerdere momenten of via een 24-uurs meting. Maar ook hoog-normale waarden (130–139/85–89 mmHg) verhogen het risico al merkbaar, zeker in combinatie met andere risicofactoren.

• Graad 1 (140–159/90–99 mmHg): leefstijlverandering is de eerste stap. Bij een laag totaal risicoprofiel wordt medicatie niet altijd direct gestart.
• Graad 2 (160–179/100–109 mmHg): combinatie van leefstijl en medicatie is vrijwel altijd noodzakelijk.
• Graad 3 (180/110 mmHg of hoger): ernstige hypertensie; directe medische zorg en medicamenteuze behandeling zijn vereist.
• Hypertensieve crisis (boven 180/120 mmHg met orgaanschade): medische spoedsituatie waarbij direct ingrijpen noodzakelijk is.

Symptomen van een te hoge bloeddruk

Hypertensie wordt niet voor niets "de stille moordenaar" genoemd: in de meeste gevallen zijn er helemaal geen klachten. De orgaanschade bouwt zich jarenlang op zonder enig waarschuwingssignaal. Bij zeer hoge waarden kunnen soms de volgende symptomen optreden:

Het ontbreken van klachten is geen geruststelling: de meeste mensen met hypertensie merken er niets van totdat een hartaanval, beroerte of nierprobleem het gevolg is. Regelmatig meten is de enige betrouwbare manier om te weten waar je staat.

Wat veroorzaakt een te hoge bloeddruk?

In meer dan 90% van de gevallen is er geen enkelvoudige oorzaak. Dit heet essentiële hypertensie. De belangrijkste risicofactoren:

• Overgewicht en obesitas: extra vetweefsel verhoogt de weerstand in de bloedvaten en activeert het RAAS-systeem dat de bloeddruk opdrijft
• Te veel zout: natrium houdt vocht vast in het lichaam, wat het bloedvolume en daarmee de druk verhoogt
• Weinig beweging: lichamelijke inactiviteit verzwakt het hart en verhoogt de perifere vaatresistentie
• Chronische stress: langdurig verhoogde cortisol- en adrenalinespiegels houden de bloeddruk structureel hoog
• Overmatig alcoholgebruik: meer dan twee eenheden per dag verhoogt de bloeddruk meetbaar
• Roken: nicotine vernauwt bloedvaten acuut en beschadigt de vaatwand op de lange termijn
• Erfelijkheid: hypertensie heeft een sterke genetische component; een positieve familiegeschiedenis verhoogt het risico aanzienlijk
• Leeftijd: bloedvaten worden stijver met het ouder worden, waardoor de bovendruk geleidelijk stijgt
• Secundaire hypertensie (minder dan 10%): een onderliggende aandoening als nierziekte, schildklierprobleem, bijniertumor (feochromocytoom) of slaapapneu kan de bloeddruk verhogen
• Medicatie: bepaalde anticonceptiepillen, NSAID's (zoals ibuprofen), decongestiva en sommige antidepressiva kunnen de bloeddruk verhogen

Wat kun je doen bij een te hoge bloeddruk?

Leefstijlverandering is altijd de eerste en belangrijkste stap, ook als medicatie later nodig blijkt. De maatregelen met de sterkste bloeddrukverlagende werking:

• Minder zout: beperk de zoutinname tot maximaal 5 gram per dag (circa 1 theelepel). Vermijd bewerkte voeding, kant-en-klaarmaaltijden en zoute snacks. Dit verlaagt de bovendruk met gemiddeld 5 tot 6 mmHg.
• Meer beweging: 150 minuten matige duurtraining per week (wandelen, fietsen, zwemmen) verlaagt de bloeddruk met 5 tot 8 mmHg. Krachttraining heeft aanvullend effect.
• Gewichtsreductie: elk kilogram gewichtsverlies bij overgewicht verlaagt de bovendruk met circa 1 mmHg. Bij 10 kilogram verlies loopt dit op tot 10 mmHg.
• Minder alcohol: beperk tot maximaal één eenheid per dag voor vrouwen, twee voor mannen. Stoppen met alcohol verlaagt de bloeddruk merkbaar binnen weken.
• Stoppen met roken: verlaagt het totale cardiovasculaire risico direct en sterk, hoewel het acute effect op de bloeddruk beperkt is.
• Stressreductie: meditatie, ademhalingsoefeningen en voldoende slaap dragen bij aan een lagere rustbloeddruk.
• DASH-dieet: veel groenten, fruit, volkoren producten, magere zuivel en weinig verzadigd vet verlagen de bloeddruk met 8 tot 14 mmHg.
• Medicatie: bij graad 2 of hoger, of bij onvoldoende effect van leefstijl, worden bloeddrukverlagende middelen ingezet: ACE-remmers, ARB's, calciumantagonisten of diuretica, afgestemd op het individu door de huisarts.

Bloeddruk en je bloedwaarden: het verband

Bloeddruk is niet los te zien van wat er in het bloed circuleert. Een ongunstig bloedprofiel versterkt de schade die hoge bloeddruk aanricht, en andersom. Dit zijn de bloedwaarden die het meest relevant zijn bij hypertensie:

Wie een te hoge bloeddruk heeft, heeft er belang bij al deze waarden in beeld te brengen. De Hart- en Vaatziekten Test van Coolioo meet ze allemaal in één afname.

Veelgestelde vragen