Te hoge Lp(a)

Wat is Lp(a)?

Lp(a), uitgesproken als "LP-klein-a", staat voor lipoproteïne(a). Het is een lipoproteïne dat sterk lijkt op LDL-cholesterol, maar met één belangrijk verschil: het draagt een extra eiwit, apolipoproteïne(a), dat er via een zwavelbrug aan vastzit. Dit extra eiwit maakt Lp(a) plakkeriger en schadelijker dan gewoon LDL.

Lp(a) kan zich gemakkelijker hechten aan beschadigde bloedvatwanden, bevordert de vorming van bloedstolsels en remt tegelijkertijd het afbreken ervan. Dit drievoudige mechanisme maakt een hoge Lp(a) tot een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten, hartklepziekte en beroerte, los van andere risicofactoren zoals LDL-cholesterol of bloeddruk.

De hoogte van Lp(a) wordt voor meer dan 90% bepaald door erfelijkheid, via het LPA-gen op chromosoom 6. Leefstijl, voeding en bestaande cholesterolverlagers zoals statines hebben vrijwel geen invloed op de waarde. Omdat Lp(a) nauwelijks fluctueert, volstaat in de meeste gevallen één meting gedurende het leven.

Wat zijn normale Lp(a)-waardes?

Lp(a) kan worden uitgedrukt in nmol/L (de voorkeurseenheid volgens Europese richtlijnen) of in mg/dL. Let op welke eenheid jouw uitslagrapport gebruikt, want de getallen verschillen sterk:

Ongeveer 20% van de bevolking heeft een Lp(a) boven 125 nmol/L. Kijk altijd naar de eenheid en het referentie-interval op jouw eigen uitslagrapport, want laboratoria kunnen verschillende eenheden gebruiken.

Wanneer is Lp(a) te hoog?

De grens van 75 nmol/L (30 mg/dL) wordt gehanteerd als drempelwaarde voor een verhoogd risico. De grens van 125 nmol/L (50 mg/dL) geldt als klinisch relevant verhoogd, waarbij het cardiovasculaire risico aanzienlijk toeneemt:

• 75 – 124 nmol/L: matig verhoogd risico. Geen directe medicamenteuze behandeling, maar extra aandacht voor andere risicofactoren zoals LDL, bloeddruk en roken is zinvol.
• 125 nmol/L of hoger: sterk verhoogd risico, vergelijkbaar met familiaire hypercholesterolemie. De Europese Cardiologie Vereniging (ESC) adviseert bij dit niveau een LDL-streefwaarde van onder 1,4 mmol/L en overweging van aanvullende preventieve behandeling.
• 250 nmol/L of hoger: zeer sterk verhoogd. Verwijzing naar een preventiecardiologisch spreekuur is zinvol om het totale risicoprofiel te beoordelen en toekomstige behandelopties te bespreken.

Lp(a) moet altijd worden beoordeeld in combinatie met het totale cardiovasculaire risicoprofiel: leeftijd, geslacht, bloeddruk, LDL-cholesterol, rookgedrag, diabetes en familiaire belasting spelen allemaal een rol in de totale risicobeoordeling.

Symptomen van een te hoge Lp(a)

Een verhoogde Lp(a) geeft zelf geen directe klachten. De schade aan bloedvaten en hartkleppen bouwt zich onzichtbaar op over tientallen jaren. Dit maakt Lp(a) zo gevaarlijk: zonder meting weet je het niet.

Klachten treden pas op als de gevolgen zich manifesteren. De meest voorkomende gevolgen van langdurig verhoogde Lp(a) zijn:

Omdat er geen vroege waarschuwingssignalen zijn, is meten de enige manier om te weten of je drager bent van een verhoogde Lp(a).

Wat veroorzaakt een hoge Lp(a)?

In tegenstelling tot de meeste andere bloedwaarden wordt Lp(a) vrijwel volledig bepaald door genetische factoren en nauwelijks door leefstijl of omgeving:

• Erfelijkheid (meer dan 90%): de hoogte van Lp(a) wordt bepaald door variaties in het LPA-gen op chromosoom 6. Korte isovormen van apolipoproteïne(a) leiden tot hogere Lp(a)-concentraties. De waarde is al bij geboorte vrijwel vastgesteld.
• Etniciteit: mensen van Afrikaanse afkomst hebben gemiddeld hogere Lp(a)-waarden dan mensen van Europese of Aziatische afkomst.
• Hormonale veranderingen: bij vrouwen stijgt Lp(a) licht na de menopauze door de daling van oestrogeen.
• Nierziekte: ernstige nierfunctiestoornis kan Lp(a) verhogen door verminderde klaring.
• Hypothyreoïdie: een onderfunctie van de schildklier kan Lp(a) licht verhogen; behandeling van de schildklieraandoening normaliseert dit doorgaans.

Voeding, sport, gewicht en roken hebben geen relevante invloed op Lp(a). Statines, die LDL effectief verlagen, hebben evenmin een betekenisvol effect op Lp(a) en kunnen de waarde zelfs licht verhogen.

Wat kun je doen bij een te hoge Lp(a)?

Omdat Lp(a) nauwelijks beïnvloedbaar is via leefstijl of bestaande medicatie, richt de aanpak zich op twee sporen: het verlagen van andere risicofactoren en het volgen van nieuwe behandelingen in ontwikkeling.

• Verlaag LDL zo laag mogelijk: bij een hoge Lp(a) adviseert de ESC een LDL-streefwaarde onder 1,4 mmol/L. Statines en PCSK9-remmers zijn hiervoor effectief.
• Behandel bloeddruk optimaal: een verhoogde bloeddruk versterkt de schade die Lp(a) aanricht aan bloedvatwanden. Streef naar waarden onder 130/80 mmHg.
• Stop met roken: roken versterkt het vasculaire risico van een hoge Lp(a) sterk. Stoppen is de meest impactvolle leefstijlmaatregel.
• Beweeg regelmatig: hoewel Lp(a) zelf niet daalt, verlaagt beweging het totale cardiovasculaire risico via andere mechanismen.
• Niacine (vitamine B3): verlaagt Lp(a) met 20 tot 30% maar wordt in Europa zelden ingezet vanwege bijwerkingen en een beperkt bewezen klinisch voordeel op harde eindpunten.
• PCSK9-remmers: verlagen Lp(a) met 20 tot 30% als bijkomend effect naast een sterke LDL-verlaging, en zijn beschikbaar voor hoog-risicopatiënten.
• RNA-gerichte therapieën in ontwikkeling: olpasiran en pelacarsen zijn geneesmiddelen in de eindfase van klinisch onderzoek die Lp(a) met 80 tot 95% kunnen verlagen. Naar verwachting komen deze de komende jaren beschikbaar.

Bespreek een verhoogde Lp(a) altijd met een arts of cardioloog, zodat het totale cardiovasculaire risicoprofiel beoordeeld kan worden en een eventueel behandelplan wordt opgesteld.

Lp(a) versus LDL: wat is het verschil?

Beide zijn lipoproteïnen die cholesterol transporteren en beide verhogen het risico op hart- en vaatziekten, maar ze verschillen op cruciale punten:

Iemand kan een normaal LDL-cholesterol hebben en toch een sterk verhoogde Lp(a). Daarom geeft een cholesteroltest alleen geen volledig beeld van het cardiovasculaire risico.

Veelgestelde vragen