Wat zegt een verhoogde waarde eigenlijk?

PSA is prostaatspecifiek, niet kankerspecifiek. Een verhoogde waarde zegt dat er meer PSA vanuit de prostaat in je bloed komt dan verwacht bij de referentie van het lab. Die referentie is een richtwaarde voor volwassenen en verschilt per lab. Hoeveel de waarde verhoogd is telt mee, net als je leeftijd, de grootte van je prostaat en eerdere metingen. Alleen een arts kan die stukken bij elkaar leggen.

Oorzaken van een verhoogde PSA-waarde

• Goedaardige prostaatvergroting: de meest voorkomende oorzaak bij oudere mannen. Meer prostaatweefsel geeft meer PSA.
• Prostaatontsteking of urineweginfectie: kan de waarde fors en tijdelijk verhogen, soms weken tot maanden.
• Fietsen: druk op het perineum door een zadel kan de waarde verhogen, vooral vlak voor de afname.
• Zaadlozing: verhoogt de waarde tijdelijk; daarom het advies van 48 uur ervoor.
• Onderzoek of ingreep: een inwendig prostaatonderzoek, een katheter of een biopt verhoogt de waarde.
• Prostaatkanker: ook mogelijk. Daarom hoort elke verhoogde uitslag bij de huisarts.

Hoe vaak gaat het om kanker?

Bij de meeste mannen met een licht verhoogde waarde blijkt geen prostaatkanker. Hoe hoger de waarde en hoe sneller die stijgt, hoe groter de kans dat er wel iets is. Toch is er geen getal waarbij het zeker wel of zeker niet zo is. Ook bij een duidelijk verhoogde waarde kan een ontsteking de verklaring zijn. Daarom begint het vervolg meestal met een herhaalde meting in plaats van meteen ingrijpend onderzoek.

Wat doe je nu?

1. Maak een afspraak bij de huisarts en neem het rapport met datum en lab mee.
2. Vertel of je vlak voor de afname hebt gefietst, een zaadlozing hebt gehad of onderzoek aan je prostaat hebt ondergaan.
3. Meld je klachten en je medicijnen, want middelen tegen een vergrote prostaat kunnen de waarde ongeveer halveren.
4. Laat de meting herhalen als de huisarts dat voorstelt, bij voorkeur in hetzelfde lab en met dezelfde voorbereiding.
5. Ga direct naar de huisarts bij botpijn, bloed in urine of sperma, koorts of het niet meer kunnen plassen.

Meten en opnieuw meten

Wil je na de afspraak het verloop volgen, doe dat dan onder gelijke omstandigheden: hetzelfde lab, dezelfde voorbereiding en niet vlak na een infectie. Met de PSA test (€ 39) meet je PSA los; de Complete PSA test toont daarnaast testosteron en de Premium PSA test ook SHBG met je nierwaarden. Lees ook de keuzehulp van Thuisarts.nl over de PSA-test, want vaker meten zonder plan leidt vooral tot onrust, overdiagnose en onnodig vervolgonderzoek.