Hartinfarct herkennen: de signalen en wat je direct doet

Wat is een hartinfarct?

Een hartinfarct ontstaat wanneer een kransslagader, het bloedvat dat de hartspier van zuurstof voorziet, plotseling wordt afgesloten. Meestal gebeurt dit doordat een aderverkalking-plaque in de vaatwand scheurt en er een bloedstolsel ontstaat dat het vat dichtdrukt.

Vanaf dat moment krijgt het achterliggende deel van de hartspier geen zuurstof meer en begint het af te sterven. Daarom geldt bij een hartinfarct de stelregel: tijd is hartspier. Hoe sneller de bloedstroom hersteld wordt, hoe meer hartspier behouden blijft en hoe beter het herstel.

Een hartinfarct is iets anders dan een hartstilstand. Bij een hartinfarct is een vat afgesloten en blijft het hart in eerste instantie kloppen. Bij een hartstilstand stopt het hart met effectief pompen. Een hartinfarct kan wel overgaan in een hartstilstand, wat het belang van snelle hulp onderstreept.

De signalen die je niet mag negeren

Een hartinfarct kondigt zich op verschillende manieren aan. De klassieke presentatie is bekend, maar lang niet iedereen heeft het volledige beeld. Onderstaande signalen zijn elk reden tot alertheid, zeker in combinatie.

Een hartinfarct thuis herkennen

Veel mensen vragen zich af hoe ze thuis snel kunnen inschatten of klachten op een hartinfarct wijzen. Er bestaat geen thuistest die dit met zekerheid kan, maar onderstaande drie vragen helpen bij een snelle inschatting.

• Is de pijn drukkend of beklemmend en zit hij midden op de borst? Scherpe, stekende pijn die verergert bij ademhalen of bij druk op de borstkas wijst vaker op een andere oorzaak. Drukkende, doffe pijn is verdachter.
• Houdt de pijn aan, langer dan vijftien minuten, of komt hij terug? Pijn die in rust ontstaat of niet wegtrekt is een alarmsignaal.
• Zijn er bijkomende klachten? Koud zweet, misselijkheid, kortademigheid, uitstralende pijn of doodsangst maken een hartinfarct waarschijnlijker.

Beantwoord je deze vragen met ja, of twijfel je, behandel het dan als een noodsituatie en bel 112. Een verkeerde inschatting waarbij je belt is veel minder erg dan een gemist hartinfarct.

Symptomen bij vrouwen

Een hartinfarct wordt bij vrouwen vaker te laat herkend, en dat heeft een aanwijsbare reden. Het klassieke beeld van hevige borstpijn met uitstraling naar de linkerarm is gebaseerd op hoe een infarct zich bij mannen vaak uit. Bij vrouwen wijkt de presentatie regelmatig af.

Vrouwen hebben vaker een atypisch beeld, waarbij borstpijn minder op de voorgrond staat of zelfs ontbreekt. In plaats daarvan komen voor:

• Extreme, plotselinge vermoeidheid zonder duidelijke aanleiding
• Kortademigheid, ook in rust
• Misselijkheid, braken of een opgeblazen gevoel
• Pijn in de rug, nek, kaak of tussen de schouderbladen
• Een drukkend of vol gevoel dat lijkt op zware indigestie
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd

Doordat deze klachten minder herkenbaar zijn als hartprobleem, schrijven vrouwen ze vaker toe aan stress, vermoeidheid of de maag, en stellen ze het bellen uit. Dat uitstel kost kostbare tijd. De boodschap: bij een ongewone combinatie van deze klachten, vooral met kortademigheid of koud zweet, hoort een hartinfarct overwogen te worden, ook zonder klassieke borstpijn.

Wat te doen: bel 112

Bij verdenking op een hartinfarct is de juiste volgorde van handelen eenvoudig en cruciaal.

Apps en apparaten: wat kunnen ze wel en niet?

Een veelgestelde vraag is of een smartwatch of app een hartinfarct kan herkennen. Het eerlijke antwoord: geen enkel consumentenapparaat detecteert een hartinfarct betrouwbaar.

Wat moderne smartwatches wel kunnen, is een eenvoudig ECG maken dat kan wijzen op boezemfibrilleren, een hartritmestoornis. Dat is iets anders dan een hartinfarct. Een ritmestoornis is een risicofactor en reden voor een afspraak bij de huisarts, maar een smartwatch die geen waarschuwing geeft, sluit een hartinfarct niet uit.

Het gevaar van vertrouwen op techniek is dat het twijfel kan zaaien op het moment dat juist snelheid telt. Laat de beslissing om 112 te bellen daarom afhangen van je klachten, niet van wat een apparaat aangeeft. Bij symptomen die op een hartinfarct wijzen, bel je 112, ongeacht wat je smartwatch zegt.

Een cursus volgen

Wie wil leren een hartinfarct en hartstilstand te herkennen en er goed op te reageren, kan terecht bij gevestigde organisaties. Een cursus is vooral waardevol om te leren reanimeren en een AED te bedienen, vaardigheden die levens redden.

• Reanimatie en AED. De Hartstichting en aangesloten reanimatiepartners verzorgen door heel Nederland reanimatiecursussen, vaak in de buurt te vinden.
• EHBO. Het Rode Kruis en Het Oranje Kruis bieden bredere eerstehulpcursussen waarin het herkennen van hart- en vaatproblemen aan bod komt.
• Via werkgever of gemeente. Veel werkgevers en gemeenten faciliteren bedrijfshulpverlening of buurt-AED-netwerken met bijbehorende training.

Voor het herkennen van de symptomen zelf heb je geen cursus nodig, daarvoor volstaat deze pagina en de informatie van de Hartstichting. Een reanimatiecursus voegt vooral de praktische handelingsvaardigheid toe.

Het risico voor zijn

Een hartinfarct is een acute gebeurtenis, maar het ontstaat zelden uit het niets. Bijna altijd gaat er jarenlang stille aderverkalking aan vooraf. De plaque die uiteindelijk scheurt, is dan al lang aanwezig.

Het goede nieuws is dat de risicofactoren die tot een infarct leiden grotendeels meetbaar zijn voordat er iets gebeurt: LDL, ApoB, Lp(a), hsCRP, triglyceriden, HbA1c en bloeddruk. Wie deze waarden kent en ongunstige uitkomsten op tijd aanpakt, verlaagt de kans dat het ooit tot een infarct komt.

Voor een eenmalig beeld van je cardiovasculaire risico is de hart en vaatziekten test een goede start. Wie zijn risico structureel wil volgen en wil zien of leefstijl of medicatie werkt, kan dat doen met Coolioo 360: twee metingen per jaar van een uitgebreid pakket, met je waardes in trendvorm in een persoonlijk dashboard.