Beroerte herkennen: de FAST-test en wat je direct doet
Bij een beroerte telt elke minuut. De FAST-sneltest helpt je een beroerte binnen seconden te herkennen. Lees hoe je de test uitvoert, welke signalen je niet mag negeren en wat je direct moet doen.
Je herkent een beroerte met de FAST-sneltest: Face (vraag de persoon te lachen, hangt een mondhoek?), Arms (laat beide armen vooruit steken, zakt er een weg?), Speech (laat een zin herhalen, klinkt de spraak onduidelijk?) en Time (bel bij een positief teken direct 112). De symptomen ontstaan plotseling. Andere signalen zijn een wazig of verloren gezichtsveld, plotselinge ernstige hoofdpijn en duizeligheid met evenwichtsverlies. Een TIA geeft dezelfde verschijnselen die vanzelf overgaan, maar is even urgent: bel ook dan 112.
Wat is een beroerte?
Een beroerte, ook wel CVA genoemd, is een plotselinge verstoring van de bloedvoorziening in de hersenen. Hersenweefsel dat geen zuurstof meer krijgt, raakt binnen minuten beschadigd. Daarom geldt ook hier: tijd is hersenweefsel.
Er zijn twee hoofdvormen. Een herseninfarct ontstaat doordat een bloedvat in of naar de hersenen wordt afgesloten, vaak door een stolsel. Dit is de meest voorkomende vorm. Een hersenbloeding ontstaat doordat een bloedvat scheurt en er bloed in of rond het hersenweefsel lekt. De symptomen lijken sterk op elkaar en zijn van buitenaf niet te onderscheiden, daarom is een scan in het ziekenhuis altijd nodig.
Aderverkalking speelt vooral een rol bij het herseninfarct. Een aderverkalking-plaque in de halsslagader of in de hersenvaten kan een stolsel veroorzaken dat een vat afsluit.
De FAST-sneltest uitvoeren
De FAST-sneltest is een internationaal gebruikte, eenvoudige manier om binnen seconden in te schatten of iemand een beroerte heeft. FAST staat voor Face, Arms, Speech en Time. Je hebt er niets voor nodig behalve aandacht.
Face
Vraag de persoon te lachen of de tanden te laten zien. Hangt een mondhoek of ooghoek scheef?
Arms
Vraag beide armen tegelijk recht vooruit te steken. Zakt een arm onwillekeurig weg of lukt het niet?
Speech
Vraag een eenvoudige zin na te zeggen. Klinkt de spraak onduidelijk, brouwerig of komen de woorden er niet uit?
Time
Is een van deze tekenen aanwezig? Bel direct 112 en noteer hoe laat de klachten begonnen.
Je hoeft niet alle drie de tekenen te zien. Ook bij een enkel positief teken bel je direct 112. Twijfel je, bel dan toch. Bij een beroerte is te laat handelen het grootste risico.
Noteer het tijdstip waarop de klachten begonnen. Dat is cruciale informatie voor de behandeling in het ziekenhuis, omdat sommige behandelingen alleen binnen een bepaald tijdvenster mogelijk zijn.
Signalen buiten FAST om
FAST dekt de meest voorkomende en herkenbare verschijnselen, maar een beroerte kan zich ook anders uiten. De volgende signalen, vooral als ze plotseling ontstaan, kunnen eveneens op een beroerte wijzen.
- Plotseling verlies of vertroebeling van het zicht aan een oog of in een deel van het gezichtsveld.
- Plotselinge ernstige duizeligheid met verlies van evenwicht of coordinatie.
- Plotselinge, zeer hevige hoofdpijn zonder duidelijke aanleiding, soms beschreven als de ergste hoofdpijn ooit.
- Plotselinge verwardheid of moeite om taal te begrijpen.
- Plotseling gevoelloosheid of krachtsverlies in gezicht, arm of been, vaak aan een lichaamszijde.
- Plotselinge moeite met slikken.
Het sleutelwoord is plotseling. Verschijnselen die in seconden tot minuten ontstaan, zijn verdacht voor een beroerte. Bij dit soort plotselinge uitval bel je 112, ook als de FAST-test geen duidelijk teken laat zien.
Verschil tussen TIA en beroerte
Een TIA (transient ischemic attack) geeft precies dezelfde verschijnselen als een beroerte, maar deze trekken vanzelf weer weg, meestal binnen enkele minuten tot een uur, en altijd binnen vierentwintig uur. Daardoor lijkt het alsof er niets ernstigs aan de hand was. Dat is een gevaarlijke misvatting.
| Kenmerk | TIA | Beroerte |
|---|---|---|
| Verschijnselen | Zelfde als beroerte | Uitval van functies |
| Duur | Tijdelijk, gaat vanzelf over | Houdt aan zonder behandeling |
| Schade | Geen blijvende schade | Blijvende schade mogelijk |
| Urgentie | Direct 112, ook bij herstel | Direct 112 |
| Betekenis | Waarschuwingssignaal | Acute schade |
Een TIA is een ernstig waarschuwingssignaal. Een aanzienlijk deel van de mensen die een TIA doormaken, krijgt binnen de daaropvolgende dagen tot maanden een echte beroerte, met het hoogste risico in de eerste dagen. Daarom geldt: ook bij een TIA waarvan de klachten alweer over zijn, bel je 112 of neem je met spoed contact op met je huisarts. Snelle beoordeling en behandeling verlagen het risico op een volgende, blijvende beroerte aanzienlijk.
Eerste hulp: wat te doen
Bij verdenking op een beroerte of TIA is dit het protocol. De handelingen zijn eenvoudig en het belangrijkste is snelheid.
Verliest de persoon het bewustzijn en ademt deze niet normaal, bel dan 112 en start direct met reanimeren. Ademt de persoon wel normaal maar reageert deze niet, leg hem dan in de stabiele zijligging en blijf controleren tot de ambulance er is.
Beroerte bij vrouwen
De FAST-verschijnselen gelden voor iedereen, maar bij vrouwen kan een beroerte zich daarnaast met minder typische klachten aandienen. Denk aan plotselinge algehele zwakte, verwardheid of desorientatie, plotselinge misselijkheid, of een plotseling veranderde geestelijke toestand.
Doordat deze klachten minder direct aan een beroerte doen denken, worden ze soms toegeschreven aan vermoeidheid of stress, wat het bellen vertraagt. De kernboodschap blijft: bij plotselinge uitval of plotseling afwijkend functioneren bel je 112, ook als het beeld niet het klassieke FAST-patroon volgt.
Het risico voor zijn
Een herseninfarct ontstaat zelden uit het niets. Vaak gaat er jarenlange stille aderverkalking aan vooraf, in de halsslagaders of de hersenvaten. De risicofactoren die dit proces aandrijven zijn grotendeels dezelfde als bij een hartinfarct.
Het goede nieuws is dat de meeste van deze risicofactoren meetbaar zijn voordat er iets gebeurt: LDL, ApoB, Lp(a), hsCRP, triglyceriden, HbA1c en bloeddruk. Een hoge bloeddruk is bij een beroerte een bijzonder belangrijke factor. Wie deze waarden kent en ongunstige uitkomsten op tijd aanpakt, verlaagt de kans op een beroerte.
Een bloedtest is een instrument voor preventie, niet voor noodsituaties. Bij een vermoede beroerte doe je geen test, je belt 112. Het meten van je risicofactoren hoort bij de periode dat je geen klachten hebt, om te voorkomen dat het ooit zover komt.
Voor een eenmalig beeld van je cardiovasculaire risico is de hart en vaatziekten test een goede start. Wie zijn risico structureel wil volgen, kan dat doen met Coolioo 360: twee metingen per jaar van een uitgebreid pakket, met je waardes in trendvorm in een persoonlijk dashboard.
Een beroerte voorkomen begint met je risico kennen
Een beroerte is acuut, daarvoor bel je 112. Maar de aderverkalking en hoge bloeddruk die eraan voorafgaan zijn meetbaar. Breng je risicofactoren in beeld voor het zover komt.
Lees verder
Verdiep je in de gerelateerde onderwerpen binnen de aderverkalking-hub.
Betrouwbare bronnen
Dit artikel is gebaseerd op patiëntinformatie en richtlijnen van de volgende Nederlandse organisaties.
Veelgestelde vragen
De vragen die mensen het vaakst stellen over het herkennen van een beroerte.
Hoe herken ik een beroerte snel?
Wat zijn de signalen van een beroerte?
Hoe voer ik de FAST-sneltest voor een beroerte uit?
Wat is het verschil tussen een TIA en een beroerte?
Waar bel ik heen bij vermoeden van een beroerte?
Wat is het eerste hulp protocol bij een beroerte?
Hoe lang duren de symptomen van een TIA?
Zijn er signalen van een beroerte buiten FAST om?
Verschillen beroerte symptomen bij vrouwen?
Wat is het verschil tussen een herseninfarct en een hersenbloeding?
Waarom is snel handelen bij een beroerte zo belangrijk?
Wat moet ik doen terwijl ik op de ambulance wacht?
Wie loopt het meeste risico op een beroerte?
Kan ik een beroerte voorkomen?
Bij een beroerte bel je 112. Daarvoor kun je meten.
Een herseninfarct ontstaat na jaren stille aderverkalking en hoge bloeddruk. Die risicofactoren zijn meetbaar. Breng ze in beeld voor het zover komt en stuur op tijd bij.