Je vaatleeftijd: wat het is en hoe je het bepaalt

Wat is vaatleeftijd precies?

Vaatleeftijd is de leeftijd die past bij de conditie van je bloedvaten, ongeacht hoeveel jaar je daadwerkelijk oud bent. Het is bedoeld als een begrijpelijke vertaling van een abstract begrip: je risico op hart en vaatziekten.

Het idee erachter is eenvoudig. Risico op hart en vaatziekten uitgedrukt in een percentage is voor de meeste mensen lastig te bevatten. Maar als je hoort dat je vaten "als die van een zestigjarige" zijn terwijl je vijftig bent, landt dat meteen. Vaatleeftijd maakt je risico tastbaar.

De achterliggende reden dat vaten kunnen "verouderen" los van je kalenderleeftijd, is aderverkalking. Risicofactoren zoals een hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol, roken en diabetes versnellen de veroudering en verstijving van de vaatwand. Daardoor kunnen je vaten ouder zijn dan jijzelf. Andersom kan een gezonde leefstijl je vaatleeftijd juist lager houden dan je kalenderleeftijd.

Twee manieren: berekening en meting

Een belangrijk punt dat vaak voor verwarring zorgt: vaatleeftijd is geen scherp afgebakende, gestandaardiseerde meting zoals een calciumscore. De term wordt op twee heel verschillende manieren gebruikt.

Beide benaderingen zijn zinvol, maar ze meten iets anders. De risicoberekening kijkt naar je risicoprofiel, de fysieke meting naar de toestand van de vaatwand op dat moment. Als iemand het over "vaatleeftijd" heeft, is het goed om te weten welke van de twee bedoeld wordt.

Methoden om vaatleeftijd te bepalen

Binnen die twee benaderingen bestaan verschillende concrete methoden. De belangrijkste op een rij.

Welke methode passend is, hangt af van de vraag en de setting. Een risicoscore is snel en vraagt alleen je gegevens en bloedwaarden. Een fysieke meting vraagt apparatuur en een professionele uitvoering. Geen van deze methoden is een vervanging van het oordeel van een arts: ze leveren informatie die een arts in de context van je hele profiel plaatst.

Hoe vaatleeftijd professioneel wordt gemeten

In een professionele setting, zoals bij de huisarts of in een ziekenhuis, wordt vaatleeftijd doorgaans benaderd via de risicoberekening, en soms aangevuld met een fysieke meting.

De gebruikelijke route is dat een zorgverlener je risicofactoren verzamelt: leeftijd, geslacht, rookstatus, bloeddruk en cholesterolwaarden uit bloedonderzoek. Die gaan in een risicomodel, dat een ingeschat risico op hart en vaatziekten oplevert, soms vertaald naar een vaatleeftijd. In Nederland gebeurt risicoschatting volgens de NHG-standaard cardiovasculair risicomanagement.

Aanvullend kan, op indicatie, een fysieke meting plaatsvinden. Een meting van de polsgolfsnelheid of een echo van de halsslagader voor de intima-media-dikte geeft dan informatie over de werkelijke toestand van de vaatwand. Deze metingen worden niet routinematig bij iedereen gedaan, maar op gerichte indicatie.

Je vaatleeftijd zelf inschatten

Veel mensen willen hun vaatleeftijd zelf online berekenen. Dat kan, met een belangrijke kanttekening. Online vaatleeftijd-tools zijn risicoscore-modellen: ze vragen om je leeftijd, geslacht, bloeddruk, cholesterol en of je rookt, en geven daar een geschatte vaatleeftijd of risicopercentage bij.

Zo'n tool kan een nuttig hulpmiddel zijn om risico bespreekbaar en tastbaar te maken. Maar de uitkomst is zo goed als de gegevens die je invoert. En juist daar zit de zwakke plek: de meeste mensen kennen hun actuele bloeddruk en cholesterol niet. Een vaatleeftijd-berekening met gegokte of verouderde waarden is weinig waard.

De verstandige volgorde is dus: eerst je werkelijke risicofactoren in beeld brengen, dan pas een berekening doen. Je bloeddruk kun je laten meten, en je cholesterol en aanverwante waarden via bloedonderzoek. Pas met die echte cijfers heeft een vaatleeftijd-berekening, online of bij de huisarts, betekenis.

Waar laat je het doen, en thuis-testkits

Waar je terecht kunt, hangt af van wat je precies wilt.

• Voor een risicoberekening: de huisarts is het natuurlijke adres. Die verzamelt je risicofactoren, doet de risicoschatting en bespreekt wat de uitkomst betekent.
• Voor een fysieke vaatmeting: dat gebeurt in een ziekenhuis of een gespecialiseerd centrum, met de juiste apparatuur, doorgaans op indicatie.

Dan de vraag naar thuis-testkits voor vaatleeftijd. Hier hoort een eerlijk antwoord bij: er bestaat geen gevalideerde thuistest-kit die je vaatleeftijd meet. Vaatleeftijd is geen waarde die je met een doosje thuis bepaalt. Een fysieke vaatmeting vraagt professionele apparatuur, en een betrouwbare risicoberekening vraagt actuele, gemeten gegevens.

Wat je thuis wél kunt doen, is de risicofactoren in beeld brengen die de basis vormen van elke vaatleeftijd-schatting. Je cholesterolwaarden en aanverwante markers kun je met een vingerprik-bloedtest thuis afnemen en laten analyseren. Dat levert geen "vaatleeftijd" op een schermpje, maar wel de echte cijfers die je daarvoor nodig hebt.

Vaatleeftijd en vergoeding

Een vraag die soms opkomt is welke verzekeraars vaatleeftijd-onderzoek vergoeden. Ook hier past een eerlijk en genuanceerd antwoord.

"Vaatleeftijd" is geen verzekeringsterm en geen op zichzelf staand vergoed onderzoek. Wat verzekeringstechnisch telt, is het onderliggende zorgtraject. Regulier onderzoek naar je hart- en vaatrisico via de huisarts, inclusief het bloedonderzoek dat daarbij hoort, valt doorgaans onder de basisverzekering, waarbij het eigen risico van toepassing kan zijn. Vervolgonderzoek op medische indicatie verloopt via de gebruikelijke vergoedingsregels.

Laat je daarentegen op eigen initiatief een preventieve vaatleeftijd-check of losse meting doen, zonder medische indicatie, dan wordt dat doorgaans niet vergoed en betaal je het zelf. Omdat polissen en aanvullende verzekeringen per jaar en per verzekeraar verschillen, is de enige betrouwbare manier om zekerheid te krijgen: je eigen polisvoorwaarden nalezen en navraag doen bij je zorgverzekeraar. Algemene uitspraken over welke verzekeraar wat dekt, zijn snel verouderd en niet betrouwbaar.

Je vaatleeftijd verlagen

Het bemoedigende aan vaatleeftijd is dat het deels te beïnvloeden is. Je kalenderleeftijd ligt vast, maar de factoren die je vaten ouder maken, zijn voor een groot deel aan te pakken.

• Niet roken. Roken versnelt vaatveroudering sterk. Stoppen heeft direct effect.
• Bloeddruk onder controle. Een gezonde bloeddruk beschermt de vaatwand tegen schade.
• Cholesterol aanpakken. Een lager LDL en ApoB remmen het aderverkalkingsproces.
• Gezond eten en bewegen. Een mediterraan voedingspatroon en regelmatige beweging ondersteunen gezonde vaten.
• Gezond gewicht en bloedsuiker. Beide verminderen de belasting van je vaatwand.

Of je aanpak werkt, zie je door je risicofactoren te volgen. De waarden die je vaatleeftijd mede bepalen zijn LDL, ApoB, triglyceriden, HDL, HbA1c en hsCRP, naast je bloeddruk.

Voor een eerste beeld van die waarden is de hart en vaatziekten test een laagdrempelige start, die je thuis met een vingerprik doet. Wil je je risicofactoren structureel volgen en zien of je vaatleeftijd de goede kant op beweegt, dan is Coolioo 360 daarvoor gebouwd: twee metingen per jaar, met je waardes in trendvorm in een persoonlijk dashboard.