Bloedonderzoek allergie en intolerantie

Bloedonderzoek naar coeliakie

Coeliakie is een auto-immuunaandoening waarbij het immuunsysteem reageert op gluten met schade aan de dunne darmwand. Bloedonderzoek op anti-transglutaminase IgA is de betrouwbaarste screeningstest. Vroege opsporing voorkomt langdurige malabsorptie en complicaties.

Kies hier zelf je onderzoek Check hoe je gezond blijft

Wat wordt gemeten? Anti-tTG IgA en totaal IgA als primaire screeningsmarkers voor coeliakie

Nuchter nodig? Nee, maar gluten moet geconsumeerd zijn voor de test

Uitslag beschikbaar Binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk Coolioo dashboard

Wat meet bloedonderzoek bij coeliakie?

Coeliakie is een chronische auto-immuunaandoening bij genetisch gevoelige individuen waarbij de inname van gluten, eiwitten die voorkomen in tarwe, rogge en gerst, een immuunreactie uitlokt die de dunne darmwand beschadigt. De kleine darmvlokken (villi) die verantwoordelijk zijn voor de voedselopname worden aangetast, wat leidt tot malabsorptie van macro- en micronutriënten.

Het immuunsysteem maakt bij coeliakie antistoffen aan tegen het eigen enzym transglutaminase-2 (tTG). Het bloedonderzoek meet anti-transglutaminase IgA (anti-tTG IgA) als primaire screeningsmarker. Dit antilichaam is aanwezig bij meer dan 90 procent van de mensen met actieve coeliakie en is de meest sensitieve en specifieke serologische test.

Tegelijkertijd wordt totaal IgA bepaald. Circa 2 tot 3 procent van de mensen heeft een selectieve IgA-deficiëntie waardoor anti-tTG IgA vals-negatief is ondanks actieve coeliakie. Bij een laag totaal IgA moet anti-tTG IgG of anti-DGP (anti-gedeamineerde gliadine peptiden) worden bepaald als alternatief.

Belangrijk: de persoon moet gluten consumeren voor de test. Een glutenvrij dieet verlaagt de antistoffen snel en kan de test vals-negatief maken. Als iemand al langere tijd glutenvrij eet zonder diagnose, is heronderzoek na een glutenbelasting (gluten challenge) nodig voor betrouwbare diagnostiek.

Wanneer wordt coeliakie bloedonderzoek aangevraagd?

Klachten die kunnen passen bij coeliakie

Chronische buikpijn, diarree, een opgeblazen gevoel of obstipatie, met name na brood, pasta of andere glutenbevattende voeding
Onverklaard gewichtsverlies of groeiachterstand bij kinderen
Vermoeidheid en bloedarmoede door ijzer- of foliumzuurmalabsorptie
Aften in de mond, huiduitslag (dermatitis herpetiformis) of botpijn door calcium en vitamine D malabsorptie
Neurologische klachten: ataxie of perifere neuropathie bij glutenencephalopathie

Screening bij risicofactoren

Eerstegraadsfamilieleden van een coeliakie-patiënt: het risico is 10 tot 15 procent tegenover 1 procent in de algemene bevolking
Type 1 diabetes mellitus: sterk verhoogde co-morbiditeit
Downsyndroom of Turnersyndroom
Hypothyreoïdie of andere auto-immuunaandoeningen
IgA-nefropathie

Hoe verloopt het coeliakie bloedonderzoek?

Anti-tTG IgA en totaal IgA worden bepaald uit een bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Nuchter zijn is niet vereist.

Het cruciale aandachtspunt is de gluteninname voor de test. Om een betrouwbare uitslag te garanderen moet de persoon minstens 6 weken voor de test gluten hebben geconsumeerd in normale hoeveelheden (minimaal 1 tot 2 sneetjes brood per dag). Een recent gestart glutenvrij dieet maakt de test onbetrouwbaar en vereist een glutenbelasting (gluten challenge) van minimaal 6 weken voor heronderzoek.

Een positief anti-tTG IgA is sterk suggestief voor coeliakie maar bevestigt de diagnose niet definitief. De gouden standaard is een dunne darmbiopsie via duodenoscopie, die de karakteristieke vlokatrofie en crypthyperplasie aantoont. Bij een sterk positieve anti-tTG IgA (meer dan tien keer de bovengrens) wordt bij kinderen soms de biopsie overgeslagen conform de ESPGHAN-richtlijnen.

Wat vertelt de coeliakie bloeduitslag?

Anti-tTG IgA wordt uitgedrukt als een absolute waarde of als U/mL. De normaalwaarden variëren per laboratorium. Een waarde boven de bovengrens is positief screeningsresultaat.

Sterk positief anti-tTG IgA (meer dan tien keer de bovengrens)

Bij kinderen is dit conform ESPGHAN-richtlijnen voldoende voor de diagnose coeliakie zonder biopsie, mits ook anti-endomysium positief is en het klinisch beeld klopt. Bij volwassenen wordt toch biopsie aanbevolen.

Licht positief anti-tTG IgA

Aanvullende serologie (anti-endomysium) en biopsie zijn aangewezen voor diagnostische bevestiging. Lichte verhogingen kunnen ook optreden bij andere auto-immuunaandoeningen of infecties.

Negatief anti-tTG IgA bij laag totaal IgA

Selectieve IgA-deficiëntie maakt anti-tTG IgA onbetrouwbaar. Anti-tTG IgG of anti-DGP IgG moet dan worden bepaald als alternatief.

Na diagnose: behandeling en monitoring

Een strikt glutenvrij dieet is de enige effectieve behandeling voor coeliakie. Anti-tTG IgA daalt na het starten van een glutenvrij dieet en normaliseert doorgaans binnen 6 tot 12 maanden. Persistente verhoging wijst op onopzettelijke gluteninname.

Samenhang met andere markers bij coeliakie

Totaal IgA: altijd samen bepalen om IgA-deficiëntie als oorzaak van vals-negatieve anti-tTG te uitsluiten
Anti-endomysium IgA (EmA): bevestigende test bij positieve anti-tTG; hoge specificiteit maar minder gevoelig
Hemoglobine en ferritine: malabsorptie leidt tot ijzergebrekanemie; een vroege aanwijzing voor coeliakie
Foliumzuur en vitamine B12: malabsorptie van B-vitamines bij onbehandelde coeliakie
Vitamine D en calcium: bot-gerelateerde complicaties door malabsorptie van vitamine D en calcium
TSH: verhoogd voorkomen van hypothyreoïdie bij coeliakie patiënten

Veelgestelde vragen

Moet ik gluten eten voor een coeliakie bloedtest?

Ja. Je moet minstens 6 weken gluten consumeren in normale hoeveelheden voor de test. Een glutenvrij dieet verlaagt de antistoffen snel en maakt de test vals-negatief. Als je al glutenvrij eet, bespreek dan met een arts hoe een glutenbelasting (gluten challenge) wordt uitgevoerd.

Is een positieve bloedtest genoeg om coeliakie te bevestigen?

Een sterk positieve anti-tTG IgA is sterk suggestief. Bij kinderen met een sterk positieve uitslag kan conform richtlijnen de diagnose zonder biopsie worden gesteld. Bij volwassenen is een dunne darmbiopsie via duodenoscopie de gouden standaard voor definitieve bevestiging.

Kan ik coeliakie bloedonderzoek thuis doen?

Ja. Via Coolioo kun je de Basis Check thuis uitvoeren via een vingerprik zonder verwijzing. Zorg dat je voldoende gluten hebt geconsumeerd in de weken voor de test.

Treft coeliakie alleen mensen met darmklachten?

Nee. Coeliakie kan zich ook presenteren zonder duidelijke darmklachten, via bloedarmoede, botproblemen, vermoeidheid, neurologische klachten of als toevalsbevinding bij screening. Dit heet stille of extraintestinale coeliakie.

Wat is het verschil tussen coeliakie en glutensensitiviteit?

Coeliakie is een auto-immuunaandoening met aantoonbare darmschade en positieve serologie. Niet-coeliakie glutensensitiviteit is een klinische diagnose bij klachten na gluteninname zonder aantoonbare auto-immuunreactie of darmschade. De pathogenese van glutensensitiviteit is nog niet volledig opgehelderd.