Bloedonderzoek foliumzuur

Wat meet een foliumzuur bloedonderzoek?

Foliumzuur is de synthetische vorm van folaat, de natuurlijk voorkomende B9-vitamine in voeding. Folaat komt voor in groene bladgroenten, peulvruchten, citrusvruchten en volkorenproducten. De termen foliumzuur en folaat worden in de praktijk door elkaar gebruikt, maar foliumzuur verwijst strikt naar de synthetische supplementvorm, terwijl folaat de voedingsvariant is.

Folaat speelt een centrale rol in de éénkoolstofstofwisseling (methylering) en is daarmee essentieel voor de DNA-synthese, de celdeling en de omzetting van homocysteïne naar methionine. Bij een foliumzuurtekort stagneert de DNA-aanmaak, wat het sterkst merkbaar is in sneldelende cellen: beenmergcellen die rode bloedcellen produceren, en vroege embryonale cellen. Dit verklaart twee van de voornaamste klinische gevolgen: macrocytaire anemie en neurale buisdefecten bij pasgeborenen.

Het bloedonderzoek kan serum folaat of erytrocyten folaat meten. Serum folaat weerspiegelt de recente inname van de afgelopen dagen tot weken en varieert sterk met de voeding. Erytrocyten folaat geeft de langetermijn folaatstatus over de afgelopen twee tot drie maanden en is daarmee een betrouwbaardere maat voor de werkelijke folaatreserve. Bij routine screening wordt doorgaans serum folaat gemeten.

Wanneer wordt foliumzuur bepaald?

• Zwangerschapsplanning en vroege zwangerschap: foliumzuur is essentieel in de eerste vier weken na de conceptie voor de sluiting van de neurale buis; preventieve suppletie van 400 mcg per dag wordt al voor de conceptie aanbevolen
• Macrocytaire anemie: vergrote rode bloedcellen (hoog MCV) met bloedarmoede kunnen door zowel B12 als foliumzuurtekort worden veroorzaakt; beide worden altijd tegelijkertijd gemeten
• Verhoogd homocysteïne: zowel B12 als foliumzuurtekort verhogen homocysteïne; foliumzuur is daarin de krachtigste verlager
• Gebruik van methotrexaat: dit medicijn blokkeert de folaatmetabolisme; bij gebruik voor reumatoïde artritis of psoriasis wordt co-suppletie met foliumzuur standaard gegeven
• Malabsorptie door coeliakie, de ziekte van Crohn of andere dunne darm aandoeningen
• Alcoholmisbruik: alcohol interfereert met de folaatopname en -metabolisme en is een veelvoorkomende oorzaak van foliumzuurtekort

Hoe verloopt het foliumzuur onderzoek?

Serum folaat wordt bepaald uit een bloedmonster. Nuchter zijn is aanbevolen voor serum folaat, omdat een recente maaltijd rijk aan folaat de spiegel tijdelijk verhoogt en een tekort kan maskeren. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar.

Foliumzuursuppletie verhoogt serum folaat snel, binnen enkele dagen. Als de werkelijke voedingsstatus wordt beoordeeld, is het verstandig foliumzuursupplementen drie tot zeven dagen voor de test te staken. Bij lopende suppletiecontrole is recente inname juist gewenst.

Foliumzuur wordt bijna altijd tegelijkertijd met vitamine B12 gemeten, omdat de klinische gevolgen van een tekort aan een van beide sterk overlappen. Het onderscheid is klinisch cruciaal: toedienen van foliumzuur aan iemand met een onontdekt B12 tekort kan de anemie corrigeren maar laat de neurologische B12-schade doorgaan.

Wat vertelt de foliumzuur uitslag?

De normaalwaarden voor serum folaat liggen doorgaans boven 7 nmol/L. Meer over de specifieke grenswaarden lees je op de pagina foliumzuur waarde uitleg.

Verlaagd foliumzuur

Suppletie is geïndiceerd. De standaard onderhoudsdosis is 400 mcg per dag. Bij zwangerschap (of zwangerschapswens) is suppletie van 400 tot 500 mcg per dag essentieel voor de neurale buisontwikkeling. Bij vrouwen met een eerder kind met een neurale buisdefect wordt 5 mg per dag aanbevolen.

Normaal foliumzuur bij hoog MCV en anemie

Als foliumzuur normaal is maar MCV verhoogd en hemoglobine verlaagd, is B12 tekort de meest waarschijnlijke oorzaak van de macrocytaire anemie. B12 moet dan altijd worden meegemeten.

Verhoogd homocysteïne bij normaal foliumzuur

Als homocysteïne verhoogd is ondanks normaal serum folaat, is B12 tekort of een erfelijk methyleringsdefect (MTHFR polymorfisme) de waarschijnlijkste oorzaak.

Samenhang met andere markers

• Vitamine B12: altijd tegelijkertijd beoordelen; beide betrokken bij dezelfde metabole routes; tekort aan een van beide geeft vergelijkbare anemie maar B12 tekort geeft ook neurologische schade
• Homocysteïne: stijgt bij zowel B12 als foliumzuurtekort; foliumzuur is de krachtigste verlagend factor van homocysteïne
• MCV en hemoglobine: macrocytaire anemie (verhoogd MCV) is het klassieke bloedbeeldpatroon bij foliumzuurtekort
• MTHFR polymorfisme: een veelvoorkomende genetische variant die de folaatmetabolisme vermindert; bij herhaald verhoogd homocysteïne ondanks voldoende inname is genetisch onderzoek te overwegen