Bloedonderzoek creatinine

Wat meet een creatinine bloedonderzoek?

Creatinine is een klein molecuul dat ontstaat bij de afbraak van creatinefosfaat in spierweefsel. Spieren gebruiken creatinefosfaat als snelle energiebron. De afbraak hiervan levert creatinine op, dat vrijkomt in het bloed en uitsluitend door de nieren wordt uitgescheiden. Omdat de spieren dag in dag uit op een relatief constant tempo creatinine produceren, en de nieren dit constant uitfilteren, is de creatinineconcentratie in het serum onder normale omstandigheden stabiel.

Wanneer de nierfiltercapaciteit afneemt, stapelt creatinine zich op in het bloed. De verhoging is aanvankelijk subtiel: de nieren hebben een aanzienlijke reservecapaciteit, waardoor creatinine pas merkbaar stijgt als circa 50 procent van de filtercapaciteit verloren is gegaan. Dat betekent tegelijkertijd dat een verhoogd creatinine altijd een significant functieverlies weerspiegelt.

Uit de gemeten creatininewaarde berekent het laboratorium automatisch de eGFR, de geschatte glomerulaire filtratiesnelheid. Die eGFR is de eigenlijke maat voor nierfunctie en wordt gebruikt voor de stadiëring van chronische nierziekte.

Wanneer wordt creatinine bepaald?

• Standaard nierfunctietest bij alle indicaties waarbij nierfunctie beoordeeld moet worden
• Screening bij risicofactoren voor nierschade: diabetes, hypertensie, gebruik van NSAID's of andere nefrotoxische medicijnen
• Preoperatieve evaluatie en controle voor gebruik van jodiumhoudend contrastmiddel bij beeldvormend onderzoek
• Monitoring bij bekende chronische nierziekte om progressie te volgen
• Acute situaties waarbij nierfalen wordt vermoed: sepsis, dehydratie, shock of na een hartaanval
• Dosisaanpassing van renaal geklaarde medicijnen, zoals metformine, bepaalde antibiotica en antistollingsmiddelen

Hoe verloopt het creatinine onderzoek?

Creatinine wordt bepaald uit een bloedmonster via een gewone bloedafname of vingerprik. Nuchter zijn is niet vereist. Er zijn echter een aantal factoren die de creatininewaarde beïnvloeden die je moet kennen voor een correcte interpretatie.

Spiermassa: mensen met een grote spiermassa, zoals bodybuilders, hebben een hogere creatinineproductie en daardoor van nature hogere creatininewaarden zonder dat de nierfunctie verminderd is. Omgekeerd hebben ouderen, vrouwen en mensen met weinig spiermassa lager creatinine bij dezelfde nierfunctie. De eGFR berekening compenseert deels voor leeftijd en geslacht, maar niet volledig voor extreme spiermassaverschillen.

Creatinesupplementen: creatinesuppletie verhoogt de creatinineproductie en -spiegel significant. Stop idealiter 48 uur voor de test en vermeld suppletie bij het insturen van je monster.

Vleesconsumptie: een vleesrijke maaltijd vlak voor de test verhoogt creatinine tijdelijk doordat exogeen creatine uit vlees wordt omgezet. Vegetariërs hebben van nature lagere creatininewaarden.

Trimethoprim en cimetidine: deze medicijnen remmen de tubulaire uitscheiding van creatinine, waardoor creatinine stijgt zonder dat de nierfunctie daadwerkelijk verminderd is.

Wat vertelt de creatinine uitslag?

De normaalwaarden voor creatinine zijn geslachtsafhankelijk. Voor vrouwen ligt de bovengrens doorgaans rond 90 µmol/L, voor mannen rond 110 µmol/L. Meer over de specifieke referentiewaarden lees je op de pagina creatinine waarde uitleg.

Verhoogd creatinine

Een creatinine boven de normaalwaarden wijst op verminderde nierfiltercapaciteit. Hoe hoger de waarde, hoe ernstiger de nierfunctievermindering. De eGFR geeft dit nauwkeuriger weer. Bij een plotselinge stijging van creatinine van meer dan 26 µmol/L binnen 48 uur of meer dan 1,5 keer de uitgangswaarde binnen 7 dagen spreekt men van acute nierschade, een toestand die spoedige medische aandacht vereist.

Verlaagd creatinine

Een laag creatinine is klinisch zelden relevant maar kan voorkomen bij sterk verminderde spiermassa door ondervoeding, spierverlies of langdurige bedrust. De eGFR kan dan paradoxaal normaal lijken terwijl de nierfunctie in werkelijkheid ook verminderd is. Cystatine C is dan een betrouwbaarder alternatief.

Samenhang met andere markers

• eGFR: wordt berekend uit creatinine, leeftijd en geslacht en is de eigenlijke maat voor nierfunctie en het CKD stadium
• Ureum: aanvullende afvalstofmarker; de ureum/creatinine ratio helpt bij het onderscheiden van pre-renale oorzaken (dehydratie) van renale oorzaken
• Cystatine C: alternatieve marker die niet beïnvloed wordt door spiermassa; nauwkeuriger bij atleten, ouderen of ondervoede patiënten
• Kalium: stijgt bij verminderde creatinineklaring omdat de nieren ook kalium minder goed uitscheiden
• CK (creatinekinase): sterk verhoogde CK bij rabdomyolyse kan acute nierschade veroorzaken en creatinine sterk verhogen