Bloedonderzoek darmkanker

Welke rol speelt bloedonderzoek bij darmkanker?

Darmkanker (colorectaal carcinoom) is een van de meest voorkomende kankers in Nederland. Vroege opsporing verbetert de prognose aanzienlijk: in stadium I is de vijfjaarsoverleving meer dan 90 procent, in stadium IV minder dan 15 procent. Bloedonderzoek speelt een aanvullende maar geen primaire rol in de vroege opsporing.

De bewezen screeningsmethode voor darmkanker is het bevolkingsonderzoek via de fecale immunochemische test (FIT), waarbij bloed in de ontlasting wordt opgespoord. Alle Nederlanders van 55 tot 75 jaar ontvangen hier automatisch een uitnodiging voor. Bloedonderzoek kan dit niet vervangen maar geeft aanvullende informatie.

De rol van bloedonderzoek bij darmkanker ligt op drie vlakken: het opsporen van indirecte gevolgen van darmkanker (zoals bloedarmoede door chronisch bloedverlies), de CEA-meting als tumormarker voor monitoring na behandeling, en het beoordelen van de algehele gezondheidsstatus bij de diagnose en het behandelplan.

Welke bloedmarkers zijn relevant bij darmkanker?

Hemoglobine en ferritine: indirecte alarmsignalen

Darmkanker, met name aan de rechterkant van de dikke darm (coecum, opstijgend colon), bloedt vaak langzaam en onzichtbaar. Dit chronische bloedverlies leidt tot ijzergebrekanemie, die lang onopgemerkt kan blijven. Een onverklaarde microcytaire anemie (laag hemoglobine, laag MCV, laag ferritine) bij een volwassene boven de 50, met name bij mannen of postmenopauzale vrouwen, is een aanleiding voor scopie ter uitsluiting van darmkanker.

CEA (carcino-embryonaal antigeen)

CEA is een glycoproteïne dat normaal tijdens de foetale ontwikkeling wordt aangemaakt en daarna nauwelijks meer. Bij colorectaal carcinoom is CEA verhoogd bij circa 60 tot 80 procent van de patiënten. CEA is echter weinig geschikt als screeningstest: het is normaal bij vroeg darmkanker en verhoogd bij roken, leveraandoeningen en inflammatoire darmziekte. De waarde ligt in de monitoring na chirurgie en bij het opsporen van recidief.

Leverwaarden en alkalische fosfatase

Darmkanker metastaseert het meest naar de lever. Verhoogde leverwaarden, met name alkalische fosfatase en gamma-GT, kunnen wijzen op levermetastasen en zijn onderdeel van de stadiëring bij de diagnose.

CRP en leukocyten

Verhoogd bij ontsteking rondom de tumor of bij infectieuze complicaties. Onderdeel van de algehele gezondheidsbeoordeling bij de diagnose en behandeling.

Hoe wordt bloedonderzoek ingezet bij darmkankerdiagnostiek?

Bij klachten die kunnen passen bij darmkanker, zoals verandering in ontlastingspatroon, bloed bij de ontlasting, aanhoudende buikpijn of ongewild gewichtsverlies, vraagt de huisarts een basis bloedonderzoek aan. Dit omvat hemoglobine, ferritine, leverwaarden en CRP. De bevindingen beïnvloeden de urgentie van de scopieverwijzing.

Een onverklaarde ijzergebrekanemie bij een man of postmenopauzale vrouw is een alarmsignaal dat altijd verder moet worden onderzocht via een coloscopie, ongeacht de afwezigheid van andere klachten.

CEA wordt bepaald voor de operatie als basislijn bij bevestigde darmkanker. Na curatieve operatie wordt CEA gevolgd als recidiefmarker: een stijging van CEA na een periode van normalisatie is een vroeg teken van recidief, soms maanden voor klinische klachten optreden.

Wat zijn alarmsignalen in het bloed bij darmkanker?

• Onverklaarde microcytaire anemie bij een man of postmenopauzale vrouw boven de 50: een dringende indicatie voor coloscopie
• Stijgend CEA na een periode van normalisatie na darmkankeroperatie: vroeg teken van recidief
• Verhoogde alkalische fosfatase en gamma-GT bij bekende darmkanker: mogelijke levermetastasen
• Sterk verhoogd CEA bij diagnose (boven 20 ng/mL): geassocieerd met gevorderd stadium en slechter prognose

Bloedonderzoek bij vermoeden van darmkanker vervangt een coloscopie niet. Het zijn aanvullende puzzelstukjes in een klinisch beeld dat altijd door een arts wordt beoordeeld.

Het Nederlandse bevolkingsonderzoek darmkanker

Alle Nederlanders van 55 tot 75 jaar ontvangen elke twee jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek darmkanker. De test is een fecale immunochemische test (FIT): je onderzoekt zelf een kleine hoeveelheid ontlasting op de aanwezigheid van bloed, wat een vroeg signaal kan zijn voor poliepen of darmkanker. Een positieve FIT leidt tot uitnodiging voor een coloscopie.

Deelname aan het bevolkingsonderzoek is de beste manier om darmkanker vroeg op te sporen. Bloedonderzoek is geen vervanging voor de FIT-test of coloscopie, maar een aanvullend instrument bij klachten of bij monitoring van bekende ziekte.