Bloedonderzoek kanker en tumormarkers

Bloedonderzoek longkanker

Bloedonderzoek speelt een beperkte maar ondersteunende rol bij longkanker. Er zijn geen bloedtests die longkanker vroeg en betrouwbaar opsporen. Tumormarkers zoals CEA en NSE worden gebruikt voor monitoring en stadiëring. Liquid biopsy, het aantonen van tumor-DNA in het bloed, is een opkomende technologie voor behandelrespons en resistentiebepaling.

Kies zelf je onderzoek Monitor nu je gezondheid continu

Wat wordt gemeten? CEA en NSE als ondersteunende tumormarkers; geen betrouwbare vroege screeningsmarker in bloed

Nuchter nodig? Nee, nuchter zijn is niet vereist

Uitslag beschikbaar Binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk Coolioo dashboard

Welke rol speelt bloedonderzoek bij longkanker?

Longkanker is in Nederland de meest dodelijke kankersoort, mede omdat het doorgaans pas in een gevorderd stadium klachten geeft. Vroege opsporing via bloedonderzoek is helaas nog geen realiteit: geen enkele bloedtest heeft voldoende sensitiviteit en specificiteit om longkanker betrouwbaar vroeg op te sporen bij mensen zonder klachten.

De bewezen screeningsmethode voor hoogrisicogroepen (zware rokers van 50 tot 75 jaar) is een jaarlijkse laagdosis-CT-scan van de thorax. In Nederland loopt het NELSON-onderzoek als basis voor een eventueel nationaal screeningsprogramma. Bloedonderzoek kan CT-screening niet vervangen.

De rol van bloedonderzoek bij longkanker is aanvullend: ondersteuning bij diagnose en stadiëring, monitoring van behandelrespons via tumormarkers, beoordeling van de algehele conditie voor behandelplanning en de opkomende toepassing van liquid biopsy voor moleculaire karakterisering van de tumor.

Welke bloedmarkers zijn relevant bij longkanker?

CEA (carcino-embryonaal antigeen)

CEA is verhoogd bij adenocarcinoom van de long, het meest voorkomende type longkanker, bij circa 40 tot 70 procent van de patiënten. Het is ongeschikt voor vroege screening maar nuttig voor monitoring van behandelrespons en als prognostische marker. Stijgend CEA tijdens of na behandeling is een vroeg teken van progressie of recidief.

NSE (neuron-specifiek enolase)

NSE is verhoogd bij kleincellig longcarcinoom (SCLC), een agressief type dat sterk geassocieerd is met roken. SCLC maakt circa 15 procent van alle longkankers uit. NSE is een marker voor monitoring bij SCLC en heeft prognostische waarde.

CYFRA 21-1

Een fragment van cytokeratine dat verhoogd is bij plaveiselcelcarcinoom van de long en bij grote-cellige longkankers. Minder beschikbaar in de routinediagnostiek maar gebruikt in gespecialiseerde centra.

Algemeen bloedonderzoek

Hemoglobine (anemie door chronische ziekte), leverwaarden (levermetastasen), calcium (paraneoplastisch hypercalciëmie bij plaveiselcelcarcinoom) en natrium (SIADH bij SCLC) zijn relevante parameters bij de algehele beoordeling van een longkankerpatiënt.

Wat is liquid biopsy bij longkanker?

Liquid biopsy is de analyse van circulerend tumor-DNA (ctDNA) in het bloed. Kankercellen scheiden fragmenten van hun DNA af in de bloedbaan, die kunnen worden opgespoord en geanalyseerd op kankergerelateerde mutaties. Bij longkanker is liquid biopsy klinisch gevalideerd voor een specifieke toepassing: het aantonen van EGFR-mutaties als indicatie voor behandeling met EGFR-remmers (erlotinib, osimertinib) en het aantonen van T790M-resistentiemutaties bij progressie.

Liquid biopsy biedt als voordeel dat het herhaald kan worden zonder invasieve procedures, wat het geschikt maakt voor het volgen van de tumorbiologie in de tijd en voor het vroeg opsporen van resistentie. De technologie ontwikkelt zich snel maar is nog niet beschikbaar als standaard preventieve screeningstest.

Liquid biopsy voor longkanker wordt aangevraagd door een longarts of oncoloog bij patiënten met bekende longkanker bij wie weefselbiopsie niet mogelijk of onvoldoende informatief is. Het is geen beschikbare thuistest.

Wat zijn klachten die aanleiding geven voor onderzoek op longkanker?

Aanhoudende hoest die niet reageert op behandeling, of verandering in bestaande chronische hoest bij rokers
Bloed ophoesten (hemoptoe), ook kleine hoeveelheden
Kortademigheid die toeneemt zonder andere duidelijke oorzaak
Pijn op de borst of schouderpijn bij longkanker die de borstwand heeft bereikt
Ongewild gewichtsverlies, vermoeidheid en een slecht gevoel: B-symptomen
Hese stem door aantasting van de nervus recurrens door mediastinale lymfekliermetastasen

Bij deze klachten bij een (ex-)roker is een huisartsbezoek met doorverwijzing voor thoraxfoto of CT-scan de aangewezen stap, niet primair bloedonderzoek.

Samenhang bloedmarkers bij longkanker

CEA: adenocarcinoom monitoring; stijging wijst op progressie
NSE: kleincellig longcarcinoom monitoring en prognose
Calcium: paraneoplastisch hypercalciëmie bij plaveiselcelcarcinoom door PTHrP-productie
Natrium: SIADH (te laag natrium) bij kleincellig longcarcinoom door ectopische ADH-productie
Alkalische fosfatase en leverwaarden: bij verdenking op levermetastasen
LDH: verhoogd bij uitgebreide tumorlast; prognostisch bij kleincellig longcarcinoom

Veelgestelde vragen

Kan bloedonderzoek longkanker vroeg opsporen?

Nee. Er is geen betrouwbare bloedtest die longkanker vroeg opspoort bij mensen zonder klachten. De bewezen screeningsmethode voor hoogrisicogroepen is een jaarlijkse laagdosis-CT-scan van de thorax.

Wat is CEA en heeft het met longkanker te maken?

CEA is een tumormarker die verhoogd is bij longadenocarcinoom, het meest voorkomende longkankertype. Het is ongeschikt voor vroege screening maar nuttig voor monitoring van behandelrespons en als vroeg signaal van recidief.

Wat is liquid biopsy en is het beschikbaar bij Coolioo?

Liquid biopsy is de analyse van tumor-DNA in het bloed voor moleculaire karakterisering van een bekende tumor. Het is een gespecialiseerde klinische test die door een longarts of oncoloog wordt aangevraagd bij patiënten met bekende longkanker. Het is niet beschikbaar als preventieve thuistest.

Hoe snel moet ik naar de huisarts bij hoesten met bloed?

Zo snel mogelijk. Hemoptoe (bloed ophoesten) is een alarmsymptoom dat altijd directe medische evaluatie vereist, zeker bij rokers of ex-rokers. Dit is geen situatie voor een thuistest maar voor een spoedconsult.

Verhoogt roken de CEA in het bloed?

Ja. Roken verhoogt CEA licht, ook zonder kanker. Dit is een van de redenen waarom CEA ongeschikt is als screeningstest bij rokers. Bij monitoring van bekende longkanker moet het rookgedrag altijd worden meegewogen bij de interpretatie van CEA-waarden.