Bloedonderzoek hormonen vrouw

Welke hormonen worden bij vrouwen gemeten?

Het vrouwelijk hormoonstelsel is cyclisch van aard en varieert sterk per levensfase: van de vruchtbare jaren via de perimenopauze naar de menopauze. Een volledig vrouwelijk hormoononderzoek omvat markers op meerdere niveaus van de hormoonketen.

Aanstuurhormonen vanuit de hypofyse

FSH (follikelstimulerend hormoon) stuurt de rijping van eiblaasjes in de eierstokken aan. Een verhoogde FSH bij een verlaagde estradiol is het klassieke patroon van verminderde eierstokfunctie of de overgang. LH (luteïniserend hormoon) triggert de ovulatie en de aanmaak van progesteron door het corpus luteum. De LH-piek midden in de cyclus is de directe trigger voor de eisprong.

Eierstok hormonen

Estradiol (E2) is het voornaamste oestrogeen bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Het reguleert de opbouw van het baarmoederslijmvlies, de botmineraaldichtheid en talloze andere functies. Progesteron wordt aangemaakt na de ovulatie door het corpus luteum en bereidt de baarmoeder voor op innesteling. Een lage progesteronwaarde in de luteale fase wijst op een inadequate ovulatie of corpus luteum insufficiëntie.

Eierstokfunctie en reserve

AMH (anti-Müllers hormoon) is de meest stabiele marker voor de eierstokreserve: het aantal en de kwaliteit van de beschikbare eiblaasjes. AMH daalt geleidelijk met de leeftijd en is nauwelijks afhankelijk van de cyclusfase, waardoor het op elk moment gemeten kan worden.

Overige markers

Prolactine wordt aangemaakt door de hypofyse en reguleert de borstvoeding. Verhoogd prolactine buiten de zwangerschap en borstvoedingsperiode onderdrukt de ovulatie en veroorzaakt menstruatiestoornissen. Testosteron is ook bij vrouwen aanwezig in kleine hoeveelheden en speelt een rol bij libido en energie. SHBG (geslachtshormoonbindend globuline) bepaalt de vrije fractie van testosteron en estradiol. DHEAS is een bijnierhormoon dat onder andere omgezet kan worden naar testosteron.

Wanneer wordt vrouwelijk hormoononderzoek aangevraagd?

• Onregelmatige of uitblijvende menstruatie: om de hormonale oorzaak te achterhalen, van PCOS tot hyperprolactinemie
• Vruchtbaarheidsproblemen: eierstokfunctie beoordeling via AMH, FSH en estradiol als startpunt van fertiliteitsonderzoek
• Klachten van de overgang bij vrouwen boven de 40: opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen, stemmingsveranderingen
• Vermoeden van PCOS (polycysteus ovariumsyndroom): verhoogd LH, verhoogde LH/FSH ratio, verhoogd testosteron en verlaagd SHBG zijn kenmerkend
• Acne, overmatige lichaamsbeharing of haaruitval op volwassen leeftijd als tekenen van hyperandrogenisme
• Monitoring bij hormonale anticonceptie of hormoontherapie tijdens de overgang
• Preventieve check van de hormonale balans bij vrouwen met aspecifieke klachten van vermoeidheid, gewichtstoename of stemmingswisselingen

Hoe verloopt vrouwelijk hormoononderzoek?

Het optimale afnametijdstip hangt af van welke hormonen worden gemeten. FSH en LH worden het meest informatief gemeten in de vroege folliculaire fase van de cyclus, op dag 2, 3 of 4 na het begin van de menstruatie. AMH kan op elk moment in de cyclus worden gemeten en is ook bruikbaar bij vrouwen met een onregelmatige cyclus. Progesteron is pas informatief in de luteale fase, doorgaans rond dag 21 van een 28-daagse cyclus.

Bij vrouwen die de pil gebruiken of een hormoonspiraal hebben, zijn geslachtshormoonspiegels onderdrukt en daarmee moeilijk te interpreteren. Als de vraag betrekking heeft op de eigen hormoonfunctie, is stoppen van anticonceptie en wachten op herstel van de cyclus noodzakelijk. Overleg met een arts over de duur van de washoutsperiode.

Nuchter zijn is voor de meeste hormonen niet verplicht, maar een ontspannen afname zonder recente stress of zware inspanning geeft de meest betrouwbare uitslag. Via Coolioo ontvang je per test gerichte instructies over het optimale afnamemoment.

Wat vertelt de uitslag van vrouwelijk hormoononderzoek?

De uitslag wordt altijd beoordeeld in de context van de cyclusfase, leeftijd en klachten. Een FSH van 15 IU/L heeft een heel andere betekenis op dag 3 van de cyclus bij een 28-jarige dan bij een 50-jarige.

Verhoogde FSH bij lage estradiol

Dit patroon duidt op verminderde eierstokfunctie. Bij vrouwen boven de 45 past dit bij de perimenopauze. Bij vrouwen onder de 40 spreekt men van premature ovariële insufficiëntie (POI), wat verdere evaluatie vereist.

Verhoogd LH, verhoogde LH/FSH ratio, verhoogd testosteron

Dit patroon, met name in combinatie met onregelmatige cycli en klinische tekenen van hyperandrogenisme, past bij PCOS. AMH is bij PCOS doorgaans sterk verhoogd.

Verhoogd prolactine

Hyperprolactinemie onderdrukt de GnRH pulsatie en daarmee FSH en LH. Dit leidt tot oligomenorroe, amenorroe en vruchtbaarheidsproblemen. Oorzaken variëren van stress en medicatie tot een hypofyseadenoom. Meer over de specifieke waarden lees je op de pagina FSH waarde uitleg en estradiol waarde uitleg.

Samenhang tussen de vrouwelijke hormoonmarkers

• FSH en AMH: samen de beste maten voor eierstokfunctie en -reserve; FSH stijgt bij dalende reserve, AMH daalt
• LH en ovulatie: de LH-piek midden in de cyclus triggert de eisprong; een verhoogde LH buiten de piek wijst op PCOS of overgang
• Testosteron en SHBG: vrij testosteron bepaalt de biologische activiteit; bij hoog SHBG (anticonceptiepil) is de vrije testosteronfractie verlaagd ondanks normaal totaal testosteron
• Prolactine en dopamine: dopaminerge medicijnen (antipsychotica, metoclopramide) verhogen prolactine; dit is een veelvoorkomende oorzaak van menstruatiestoornissen bij medicatiegebruiksters
• DHEAS en bijnierfunctie: verhoogd DHEAS kan wijzen op bijnierhyperplasie of een bijnierneoplasma als bron van overmatig androgeen