Bloedonderzoek overgang

Wat meet een overgang bloedonderzoek?

De overgang, ook wel climacterium of menopauze genoemd, is de periode rondom het definitief uitblijven van de menstruatie. Officieel spreekt men van de menopauze pas nadat de menstruatie gedurende twaalf aaneengesloten maanden is uitgebleven. De gemiddelde leeftijd waarop dit optreedt, ligt in Nederland rond de 51 jaar. De jaren ervoor, de perimenopauze, worden gekenmerkt door toenemende onregelmatigheid van de cyclus en wisselende hormoonspiegels.

Bij de overgang daalt de productie van oestrogeen en progesteron door de eierstokken geleidelijk. De hypofyse reageert hierop door meer FSH aan te maken in een poging de eierstokken te stimuleren. Dat verhoogde FSH is de meest betrouwbare biochemische marker voor de overgang. Tegelijkertijd daalt estradiol, het voornaamste oestrogeen, naar postmenopauzale waarden.

Een overgang bloedonderzoek meet primair FSH en estradiol. De combinatie van een sterk verhoogd FSH (boven 40 IU/L) met een laag estradiol, in de context van twaalf maanden amenorroe, bevestigt de menopauze. In de perimenopauze zijn de waarden wisselend en minder eenduidig.

Wanneer wordt bloedonderzoek bij de overgang aangevraagd?

• Vrouwen boven de 45 met klachten die kunnen passen bij de perimenopauze of menopauze: opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen, stemmingswisselingen, droogheid of concentratieproblemen
• Bevestiging van de menopauzale status bij vrouwen die hormoontherapie overwegen
• Twijfel over de menopauzale status bij vrouwen jonger dan 45 jaar met mogelijke vroegtijdige overgang
• Onderscheid maken tussen overgangsklachten en andere oorzaken van vergelijkbare klachten, zoals schildklierafwijkingen of depressie
• Beoordeling bij vrouwen die niet meer menstrueren na gebruik van hormonale anticonceptie en willen weten of de overgang al heeft plaatsgevonden

Hoe verloopt het overgang bloedonderzoek?

FSH en estradiol worden gemeten uit een bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Nuchter zijn is niet vereist. Het afnametijdstip in de cyclus is wel relevant bij premenopauzale vrouwen: FSH is het meest informatief in de vroege folliculaire fase (dag 2 tot 5 van de cyclus). Bij vrouwen die al maanden niet meer menstrueren, kan de test op elk moment plaatsvinden.

Bij vrouwen die hormonale anticonceptie gebruiken, zijn FSH en estradiol onderdrukt en is bloedonderzoek niet informatief voor de eigen hormoonstatus. Om te beoordelen of de overgang al bereikt is, moet anticonceptie worden gestopt en enkele weken gewacht worden op herstel van de eigen hormoonproductie. Alternatief: FSH meten tijdens een pilvrije week geeft een ruwe indruk, maar is minder betrouwbaar.

LH wordt soms tegelijkertijd bepaald als aanvulling. Prolactine en TSH worden aanvullend bepaald als andere oorzaken van vergelijkbare klachten worden uitgesloten.

Wat vertelt de uitslag bij de overgang?

De interpretatie van FSH en estradiol bij de overgang verschilt per situatie. Meer over de specifieke grenswaarden lees je op de pagina FSH waarde uitleg en estradiol waarde uitleg.

Perimenopauze: wisselende waarden

In de perimenopauze schommelen FSH en estradiol sterk van meting tot meting. FSH kan normaal zijn bij de ene meting en verhoogd bij de volgende, terwijl de eierstokfunctie geleidelijk afneemt. Een enkele normale FSH sluit de perimenopauze niet uit. Herhaalde metingen over meerdere maanden geven een betrouwbaarder beeld.

Menopauze bevestigd: FSH boven 40 IU/L, laag estradiol

Een FSH consistent boven 40 IU/L gecombineerd met een estradiol onder 100 pmol/L en twaalf maanden amenorroe bevestigt de postmenopauzale status. Op dit punt zijn de klachten het meest uitgesproken en is de botbescherming van oestrogeen weggevallen.

Vroegtijdige overgang: FSH verhoogd voor het 40e levensjaar

Een sterk verhoogd FSH bij een vrouw jonger dan 40 past bij premature ovariële insufficiëntie (POI). Dit vraagt om aanvullend onderzoek naar de oorzaak en specifiek advies over hormoontherapie en vruchtbaarheidsopties.

Samenhang met andere markers bij de overgang

• FSH: de primaire overgangsmarker; stijgt sterk bij afname van de eierstokfunctie
• Estradiol: daalt bij de overgang; lage estradiol is verantwoordelijk voor de typische klachten en het verhoogde bot- en cardiovasculaire risico
• LH: stijgt mee met FSH bij de overgang, maar minder consistent; aanvullende informatie bij twijfelgevallen
• AMH: daalt al jaren voor de menopauze en is een vroege marker van de naderende overgang, zelfs voordat FSH stijgt
• TSH: schildklierklachten overlappen sterk met overgangsklachten; TSH wordt standaard meebeoordeeld bij overgangsklachten om schildklierziekte uit te sluiten
• Botdichtheid (DEXA scan): geen bloedmarker, maar relevant bij postmenopauzale vrouwen vanwege het verhoogde osteoporose risico door oestrogeenverlies