Bloedonderzoek leverfunctie

Wat is het verschil tussen leverenzymen en leverfunctie?

In de dagelijkse spreektaal worden "leverwaarden" en "leverfunctie" door elkaar gebruikt, maar er is een belangrijk onderscheid. Leverenzymen zoals ALAT, ASAT en gamma-GT zijn markers voor levercelbeschadiging. Ze stijgen wanneer levercellen beschadigd raken en hun inhoud vrijgeven in het bloed. Een hoge ALAT betekent dus schade, maar zegt weinig over hoe goed de lever nog functioneert.

De werkelijke leverfunctie wordt weerspiegeld door de synthetische en uitscheidingscapaciteit van de lever. De lever kan zelfs bij aanzienlijke schade nog lang voldoende functioneren, omdat het orgaan een grote reservecapaciteit heeft. Pas wanneer meer dan 70 à 80 procent van het leverweefsel is uitgevallen, beginnen de echte functiemarkers te dalen.

De voornaamste functiemarkers zijn albumine (eiwitaanmaak), bilirubine (afvalverwerking en uitscheiding) en protrombinetijd of INR (aanmaak van stollingsfactoren). Een combinatie van verhoogde leverenzymen én afwijkende functiemarkers duidt op ernstige leverziekte.

Wanneer wordt leverfunctie specifiek beoordeeld?

• Monitoring van bekende leverziekte zoals hepatitis of cirrose, om het functionele verval te volgen
• Preoperatieve screening bij geplande operaties, omdat slechte leverfunctie het operatierisico verhoogt
• Acute leverschade door overdosering, intoxicatie of ischemie, waarbij functiemarkers snel kunnen dalen
• Beoordeling van de ernst van cirrose via gevalideerde scoresystemen zoals Child-Pugh of MELD, die albumine, bilirubine en stolling meewegen
• Evaluatie van transplantatie-indicatie bij terminale leverziekte
• Monitoring bij langdurig gebruik van hepatotoxische medicijnen waarbij niet alleen celschade maar ook functioneel verlies relevant is

Hoe verloopt het onderzoek naar leverfunctie?

De kernmarkers voor leverfunctie, albumine en bilirubine, worden bepaald uit een standaard bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Nuchter zijn is aanbevolen voor de meest betrouwbare uitslag.

Protrombinetijd (PT) of INR, de stollingsindicator die de lever mede weerspiegelt, vereist doorgaans een iets groter bloedvolume en wordt daarom niet altijd in een vingerprikpakket meegenomen. Bij verdenking op ernstige leverziekte wordt dit via een veneuze afname bij een laboratorium bepaald.

Via Coolioo meet je albumine en bilirubine als onderdeel van de Lever Test. Samen met de enzymen geeft dat een goed overzicht van zowel de schade als de functie van de lever.

Wat vertelt de uitslag over de leverfunctie?

De uitslag van een leverfunctieonderzoek wordt beoordeeld in twee lagen: de schadesignalen en de functiemarkers.

Verhoogde enzymen, normale albumine en normale bilirubine

Er is levercelbeschadiging, maar de lever functioneert nog voldoende. Dit is het meest voorkomende scenario bij lichte tot matige leverziekte. De lever compenseert de schade met haar grote reservecapaciteit.

Verhoogde enzymen met verlaagd albumine

De synthetische functie begint te falen. Dit wijst op gevorderde leverziekte of chronische leverschade waarbij de regeneratiecapaciteit tekortschiet. Albumine heeft een halfwaardetijd van circa 20 dagen, waardoor een verlaagd albumine altijd chronisch leverfunctieverlies weerspiegelt, niet acuut.

Verhoogd bilirubine als isolate bevinding

Een licht verhoogd bilirubine bij normaal albumine en normale enzymen past bij het syndroom van Gilbert, een goedaardige, erfelijke conditie waarbij bilirubine licht verhoogd is door verminderde conjugatie. Dit is een aandoening die geen behandeling vereist. Meer over de waarden lees je op de pagina alle bloedwaardes.

Samenhang tussen functiemarkers en schadesignalen

• ALAT en ASAT: schadesignalen, weerspiegelen actieve celschade maar zeggen weinig over de resterende levercapaciteit
• Albumine: functiemarker voor de synthetische capaciteit van de lever; halfwaardetijd van 20 dagen maakt het een marker voor chronische functie
• Bilirubine: functiemarker voor de uitscheidingscapaciteit; verhoogd bij galwegobstructie, ernstige leverziekte of hemolytische aandoening
• INR/protrombinetijd: maat voor de aanmaak van stollingsfactoren door de lever; bij acute leverschade sneller afwijkend dan albumine vanwege de kortere halfwaardetijd van stollingsfactoren
• Gamma-GT en alkalische fosfatase: galwegmarkers die verhoogd zijn bij obstructie en daarmee indirect invloed hebben op de leverfunctie