Bloedonderzoek leverwaarden

Welke leverwaarden worden er gemeten?

Leverwaarden is een koepelterm voor een reeks bloedmarkers die elk een ander aspect van de leverfunctie meten. In de klinische praktijk worden doorgaans zes kernmarkers samen bepaald. Elke marker vertelt een ander deel van het verhaal.

Leverenzymen (markers voor celschade)

ALAT (alanine-aminotransferase) bevindt zich voornamelijk in levercellen. Wanneer levercellen beschadigd raken of afsterven, lekt ALAT het bloed in. Het is de meest leverspecifieke enzymmarker en de voornaamste indicator voor actieve leverbeschadiging.

ASAT (aspartaat-aminotransferase) is minder leverspecifiek dan ALAT en komt ook voor in spier- en hartcellen. Bij leverziekten stijgt ASAT mee, maar ook bij spierschade of een hartinfarct. De verhouding ASAT ten opzichte van ALAT, de zogenoemde De Ritis ratio, geeft aanvullende informatie over de aard van de leverschade.

Galwegmarkers

Gamma-GT (gamma-glutamyltransferase) is gevoelig voor galwegproblemen én voor alcoholgebruik. Zelfs bij matig overmatig drinken stijgt gamma-GT al, terwijl ALAT nog normaal kan zijn. Het is daarmee een vroege signaalmarker.

Alkalische fosfatase (AF of ALP) is verhoogd bij obstructie van de galwegen, maar ook bij botaandoeningen. De combinatie met gamma-GT bepaalt of de verhoging hepatobiliair of ossaal van oorsprong is.

Functiemarkers

Albumine wordt uitsluitend door de lever aangemaakt en geeft de synthetische capaciteit weer. Een verlaagd albumine duidt op ernstig of langdurig leverfunctieverlies.

Bilirubine is een afbraakproduct van hemoglobine dat de lever verwerkt en via de gal uitscheidt. Een verhoogd bilirubine leidt tot geelzucht en kan wijzen op leverziekte, galwegobstructie of verhoogde afbraak van rode bloedcellen.

Wanneer worden leverwaarden bepaald?

• Klachten die op leverproblematiek kunnen wijzen: vermoeidheid, geelzucht, rechterbovenbuikpijn of donkere urine
• Langdurig of overmatig alcoholgebruik als risicofactor voor alcoholische leverziekte
• Overgewicht of type 2 diabetes in combinatie met leververvetting (NAFLD/NASH)
• Gebruik van medicijnen die leverbelastend kunnen zijn, ter controle van eventuele bijwerkingen
• Bekende of vermoede virale hepatitis B of C
• Monitoring bij bekende chronische leverziekte of levercirrose
• Preoperatieve screening als onderdeel van een algemeen bloedonderzoek

Hoe worden leverwaarden bepaald?

Leverwaarden worden bepaald via een bloedmonster. Bij een standaard leveronderzoek via Coolioo is een vingerprik thuis voldoende. Nuchter zijn wordt aanbevolen: vet eten verhoogt triglyceriden en kan gamma-GT beïnvloeden, en alcohol verhoogt gamma-GT tijdelijk.

Het is belangrijk om te weten dat leverwaarden snel kunnen reageren op tijdelijke belasting. Iemand die de avond voor de test veel gedronken heeft of een paracetamolkuur heeft gevolgd, kan leverwaarden zien die de dagelijkse leverstatus niet correct weerspiegelen. Voor de meest betrouwbare uitslag geldt: vermijd alcohol 48 uur voor de test en vermeld je medicatiegebruik.

Wat vertelt een afwijkende leverwaarde?

Niet elke afwijkende leverwaarde is even zorgwekkend. De context bepaalt de betekenis.

Lichte verhoging, geen klachten

Een licht verhoogde ALAT of gamma-GT bij iemand zonder klachten is een veelvoorkomende bevinding. Mogelijke oorzaken zijn leververvetting door overgewicht, matig alcoholgebruik, medicatie of intensief sporten. Opvolging en leefstijlaanpassing staan dan centraal.

Matige tot sterke verhoging

Een ALAT van meer dan drie- tot vijfmaal de normaalwaarde vraagt om nader onderzoek. Bij sterk verhoogde waarden moet gedacht worden aan acute virale hepatitis, medicatieschade of ischemische hepatitis.

Combinatie van verhoogde enzymen én verlaagd albumine of verhoogd bilirubine

Dit patroon wijst op significant leverfunctieverlies en is een teken van ernstige leverziekte. Medische evaluatie is dan dringend aangewezen. Meer over de individuele referentiewaarden lees je op de pagina's per marker.

Samenhang tussen de leverwaarden

• ALAT en ASAT samen: de De Ritis ratio (ASAT/ALAT) helpt bij het onderscheiden van alcoholische leverziekte (ratio boven 2) van virale hepatitis of NASH (ratio onder 1)
• Gamma-GT en AF samen: beide verhoogd wijst op galwegobstructie; alleen gamma-GT verhoogd wijst eerder op alcohol of medicatie
• Albumine en bilirubine samen: weerspiegelen de functionele reserve van de lever; pas verlaagd of verhoogd bij ernstige of chronische leverschade
• LDH: aspecifieke marker die verhoogd is bij celschade in het algemeen, inclusief de lever