Bloedonderzoek bilirubine

Wat meet een bilirubine bloedonderzoek?

Elke dag worden in het menselijk lichaam een tot twee procent van de verouderde rode bloedcellen afgebroken. Bij dit proces komt hemoglobine vrij, het zuurstoftransporterende eiwit in rode bloedcellen. Het heemgedeelte van hemoglobine wordt omgezet naar bilirubine, een geel pigment dat verantwoordelijk is voor de gele kleur van gal, urine en de bruine kleur van ontlasting.

Dit vers gevormde bilirubine is vetoplosbaar en wateronoplosbaar. In het bloed is het gebonden aan albumine en wordt het getransporteerd naar de lever. In de lever koppelt een enzym een glucuronzuurmolecuul aan bilirubine, waardoor het wateroplosbaar wordt. Dit conjugeren maakt uitscheiding via de gal mogelijk. Het geconjugeerde bilirubine wordt met de gal de darmen ingescheiden, waar darmbacteriën het verder afbreken.

In het laboratorium wordt onderscheid gemaakt tussen directe bilirubine (geconjugeerd, wateroplosbaar) en indirecte bilirubine (ongeconjugeerd, vetoplosbaar). De combinatie van beide vormen geeft het totale bilirubine. Het patroon van directe versus indirecte verhoging is diagnostisch waardevol: het wijst naar de locatie van het probleem.

Wanneer wordt bilirubine bepaald?

• Klachten van geelzucht: gele verkleuring van huid, oogwit of slijmvliezen
• Donkere urine en ontkleurde ontlasting, tekenen van galwegobstructie
• Vermoeden van hemolytische anemie waarbij versnelde afbraak van rode bloedcellen bilirubine ophoogt
• Neonatale geelzucht bij pasgeborenen, waarbij fysiologische bilirubinestijging gemonitord moet worden
• Monitoring van leverfunctie bij bekende leverziekte of cirrose
• Preoperatief bij leverchirurgie of galwegchirurgie
• Verdenking op galwegobstructie bij rechtsbovenbikpijn in combinatie met koorts (Charcots triade)

Hoe verloopt het bilirubine onderzoek?

Bilirubine wordt bepaald uit een bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Nuchter zijn is aanbevolen: voedselinname beïnvloedt bilirubine niet direct, maar het is onderdeel van goed labpractise bij leveronderzoek.

Een belangrijk aandachtspunt is lichtgevoeligheid. Bilirubine in het bloedbuisje breekt snel af bij blootstelling aan direct zonlicht of sterk kunstlicht. Bij de Coolioo thuistest wordt het monster in een beschermende verpakking bewaard en snel opgestuurd om dit te voorkomen.

Sommige medicijnen verhogen bilirubine als bijwerking: rifampicine, bepaalde antibiotica, anticonceptiepil en probenicid. Een lichtrode verkleuring van de ontlasting na gebruik van bepaalde voedingsmiddelen zoals rode biet kan oppervlakkig lijken op galwegproblemen maar is uiteraard onschuldig.

Wat vertelt de bilirubine uitslag?

De normaalwaarden voor totaal bilirubine liggen doorgaans onder 17 tot 21 µmol/L. Geelzucht wordt klinisch zichtbaar bij een bilirubine boven circa 35 tot 50 µmol/L. Meer over de specifieke referentiewaarden lees je op de pagina Bilirubine waarde uitleg.

Verhoogd indirect bilirubine: prehepatische oorzaak

Een verhoging van voornamelijk het indirecte bilirubine wijst op verhoogde productie van bilirubine door versnelde afbraak van rode bloedcellen (hemolyse), of op een stoornis in de opname of conjugatie in de lever. Hemolyse, de ziekte van Gilbert en de ziekte van Crigler-Najjar zijn voorbeelden.

Verhoogd direct bilirubine: hepatische of posthepatische oorzaak

Een verhoging van het directe bilirubine wijst op een probleem in de uitscheiding van geconjugeerd bilirubine: leverziekte die de galuitscheiding belemmert, of mechanische obstructie van de galwegen door galstenen, stricturen of tumoren. De urine kleurt donker (bierbrun) doordat wateroplosbaar direct bilirubine in de urine terechtkomt. De ontlasting verkleurt grijs doordat er geen bilirubine meer in de darm aankomt.

Syndroom van Gilbert

Dit is de meest voorkomende oorzaak van een licht verhoogd indirect bilirubine bij jonge, verder gezonde mensen. Het betreft een erfelijke verminderde conjugatiesnelheid. Het bilirubine stijgt licht bij stress, vasten of ziekte. Het is volledig goedaardig en vereist geen behandeling.

Samenhang met andere markers

• Gamma-GT en alkalische fosfatase: beide verhoogd naast direct bilirubine bevestigt galwegobstructie als oorzaak van geelzucht
• ALAT en ASAT: sterk verhoogd bij hepatische oorzaak van geelzucht, zoals acute virale hepatitis of toxische leverschade
• Hemoglobine en LDH: verlaagd hemoglobine met verhoogd LDH en verhoogd indirect bilirubine wijst op hemolyse als oorzaak
• Albumine: een combinatie van verlaagd albumine en verhoogd bilirubine duidt op ernstig leverfunctieverlies, zoals bij gevorderde cirrose
• Urine bilirubine: aanwezig in de urine bij verhoogd direct bilirubine; afwezig bij verhoogd indirect bilirubine (dat is niet wateroplosbaar)