Anatomie van de nieren
Twee bonen-vormige organen ter grootte van een vuist, links en rechts achter in de buikholte. Samen bevatten ze ongeveer 2 miljoen microscopische filtereenheden die elke dag 180 liter bloed filteren. Hier lees je hoe je nieren eruitzien, waar ze precies zitten en hoe ze van binnen zijn opgebouwd.
Vorm en ligging
Je nieren zijn bonen-vormig en ongeveer 12 centimeter lang, 6 centimeter breed en 3 centimeter dik. Ze wegen elk rond 150 gram. Vergelijkbaar met een vuist qua grootte. De typische bonen-vorm met een holle binnenkant heeft de Engelse term "kidney bean" niet voor niets opgeleverd.
Locatie: achter in je buikholte, links en rechts van je wervelkolom, ter hoogte van de onderste twee ribben (T12 tot L3). Ze liggen retroperitoneaal, dat wil zeggen achter het buikvlies en tegen de achterwand van je buik. De rechter nier ligt iets lager dan de linker, omdat de lever erboven ligt en wat ruimte vraagt.
Bescherming: deels door de onderste ribben, ingebed in een vetlaag (de capsula adiposa) die als schokdemper werkt. Bij sterk afvallen kan deze vetlaag dunner worden, wat soms verklaart waarom mensen na flink gewichtsverlies meer nierklachten kunnen melden.
Cijfers in beeld
Hoe ziet een nier er van buiten uit
De zichtbare structuur en de bloedvaten die in en uit gaan.
Bonen-vorm met hilum
Aan de binnenkant van elke nier zit de hilum, een inkeping waar bloedvaten en de urineleider in en uit gaan. Daar ligt ook lymfweefsel en zenuwbanen. De hilum geeft de nier zijn typische vorm.
Nierarterie en nierader
Door de nierarterie stroomt bloed met afvalstoffen de nier in. Per minuut komt er ongeveer 1,2 liter bloed door, samen 20 tot 25 procent van wat je hart pompt. Via de nierader verlaat het gezuiverde bloed de nier weer.
Urineleider
De ureter (urineleider) loopt vanaf de hilum naar je blaas, zo'n 25-30 cm lang. Hier wordt urine voortgestuwd door spiercontracties. Bij obstructie (steen) ontstaat hevige koliekpijn.
Capsula renalis
Een dunne, taaie bindweefselkapsel die direct om de nier zit. Daaromheen ligt de capsula adiposa (vetlaag) die als schokdemper werkt. Deze vetlaag is dunner bij sterk afgevallen mensen.
Bijnier (geen onderdeel)
Bovenop elke nier ligt een bijnier, een hormoonklier die cortisol en adrenaline produceert. Anatomisch dichtbij maar functioneel een aparte structuur. Geen onderdeel van de nierfunctie.
Asymmetrie
De rechter nier ligt 2 tot 3 cm lager dan de linker, omdat de lever ruimte vraagt rechtsboven. Dit verklaart ook waarom bij sommige onderzoeken de linker nier "makkelijker" te vinden is.
Interne opbouw: schors, merg en kelken
Als je een nier doormidden zou snijden, zie je drie hoofdstructuren met elk hun eigen rol in de filtratie en urinevorming.
- Cortex (schors): de buitenste laag, ongeveer 1 cm dik. Hier liggen de glomeruli, de microscopische bloedvatkluwens waar de eerste filtratie plaatsvindt. Zo'n 90 procent van het filtratiewerk gebeurt hier.
- Medulla (merg): de binnenlaag, opgebouwd uit kegelvormige piramiden. In deze piramiden lopen de tubuli waar urine geconcentreerd wordt. Hier worden water, zout en andere stoffen teruggewonnen of juist verder uitgescheiden.
- Nierkelken (calices): trechtervormige holtes die de urine uit de piramiden opvangen. Kleine kelken vloeien samen tot grote kelken, die uitkomen in het nierbekken.
- Nierbekken (pelvis): centrale verzamelplaats van urine voordat het via de ureter naar de blaas stroomt. Hier zit de overgang van filtratie-orgaan naar afvoersysteem.
- Hilum: de inkeping aan de mediale (binnen)kant waar nierarterie, nierader en urineleider passeren. Ook lymfvaten en zenuwen lopen hier doorheen.
- Vasculaire architectuur: de nierarterie vertakt zich diep in de nier tot kleine arteriolen die elk een glomerulus voeden. Daarna stroomt bloed via efferente arteriolen langs de tubuli waar terugresorptie plaatsvindt.
De Nieren Monitor meet hoe goed het filterproces in de cortex nog functioneert, via creatinine, ureum, urinezuur en automatische eGFR-berekening.
Het nephron
De microscopische filtereenheid waar het echte werk gebeurt. Elke nier heeft er ongeveer 1 miljoen.
Glomerulus
Een kluwen van kleine bloedvaten in de cortex, omsloten door het kapsel van Bowman. Hier wordt bloed onder druk gefilterd: kleine moleculen (water, zouten, glucose, ureum, creatinine) gaan door, grote moleculen (eiwitten, bloedcellen) blijven achter. Dit is de primaire filtratie, ongeveer 180 liter per dag.
Tubulus systeem
Een lange, gekronkelde buis waarin het filtraat verder bewerkt wordt. Proximale tubulus wint glucose, aminozuren en veel zouten terug. Lis van Henle concentreert urine. Distale tubulus en verzamelbuis regelen fijnafstemming van zout, water en zuurgraad onder invloed van hormonen.
Bowman kapsel
Het dubbelwandig kapsel rond de glomerulus dat het primair filtraat opvangt. De binnenste laag bestaat uit speciale cellen (podocyten) met voetvormige uitlopers die mee filteren. Bij beschadiging van podocyten gaat eiwit verloren in de urine (proteïnurie).
Juxtaglomerulair apparaat
Een specifieke groep cellen waar de tubulus terugloopt naar de glomerulus. Hier worden renine en andere hormonen geproduceerd die je bloeddruk en zoutbalans regelen. Deze structuur verklaart waarom nieren een sleutelrol spelen in bloeddrukregulatie.
Drie processen in het nephron
In het nephron lopen drie processen tegelijk die samen bepalen wat in urine terechtkomt en wat in je bloed blijft.
Volg meetbaar je nierfunctie
Anatomie kun je niet zelf meten, functie wel. Met creatinine en eGFR-berekening zie je hoe goed je nephronen nog filtreren.
De Nieren Monitor brengt je nierfunctie elke 1 tot 3 maanden in beeld met creatinine, ureum, urinezuur en automatische eGFR-berekening uit leeftijd en geslacht.
Bekijk Nieren Monitor →Bloedvoorziening van de nieren
Nieren krijgen verhoudingsgewijs veel bloed. Per minuut stroomt 20 tot 25 procent van wat je hart pompt door je nieren.
Aangeboren variaties
Niet iedereen heeft de standaard anatomie. Variaties zijn vaak onschuldig maar nuttig om te kennen.
Gerelateerde uitleg
Meer lezen bij betrouwbare bronnen
Veelgestelde vragen over de anatomie
Waar liggen de nieren precies?
Hoe groot zijn nieren?
Hoeveel nephronen heeft een nier?
Wat is het verschil tussen cortex en medulla?
Hoeveel bloed gaat er door je nieren?
Kun je leven met één nier?
Wat zijn nierstenen anatomisch gezien?
Wat is het juxtaglomerulair apparaat?
Hoe goed werken jouw nephronen nog?
Met creatinine en eGFR-berekening zie je hoe goed je nephronen nog filtreren. Periodieke meting toont vroeg of er iets verandert.