Wat is de seleen waarde?

Wat is de seleen waarde?

De seleen waarde laat zien hoeveel seleen er in het bloed aanwezig is. Seleen is een essentieel sporenelement dat het lichaam niet zelf kan aanmaken en volledig afhankelijk is van inname via voeding. Het is onderdeel van meer dan 25 selenoproteïnen, een bijzondere klasse van eiwitten die seleen in hun structuur hebben ingebouwd.

De bekendste selenoproteïnen zijn glutathionperoxidasen (GPx), die cellen beschermen tegen oxidatieve schade door vrije radicalen, en jodothyroninedejodases, de enzymen die schildklierhormoon T4 omzetten naar het biologisch actieve FT3. Daardoor is seleen niet alleen een antioxidant, maar ook direct betrokken bij de schildklierfunctie.

Een bijzondere eigenschap van seleen is dat de hoeveelheid in voeding sterk afhankelijk is van de seleniumconcentratie in de bodem. Nederlandse landbouwgrond heeft een relatief lage seleniumconcentratie, waardoor de selenenstatus van Nederlanders gemiddeld lager is dan in landen met seleniumrijke grond zoals de Verenigde Staten en Canada.

Wat is de normale seleen waarde?

Als algemene richtlijn voor volwassenen worden de volgende waarden gehanteerd voor serum seleen:

Seleen waarde te laag: wat betekent dat?

Een lage seleen waarde vermindert de activiteit van selenoproteïnen, wat gevolgen heeft voor de antioxidantbescherming, de schildklierfunctie en de immuunrespons. In Nederland is een licht verlaagde selenenstatus relatief veelvoorkomend vanwege de seleniumarme bodem.

Klachten die kunnen samenhangen met een seleentekort

• vermoeidheid en een laag energieniveau
• haaruitval of haar dat brozer wordt
• witte vlekken op nagels of broze nagels
• verminderde weerstand
• spierpijn of spierzwakte
• verminderde schildklierfunctie (lagere FT3 ondanks normaal TSH en FT4)
• bij mannen: verminderde vruchtbaarheid door lagere spermmotiliteit

Veelvoorkomende oorzaken van een laag seleen

• seleniumarme bodem in Nederland en grote delen van Europa
• vegetarisch of veganistisch dieet zonder paranoten of zeevruchten
• darmaandoeningen die de opname beïnvloeden
• langdurige totale parenterale voeding (infuus zonder selenium)
• ernstige malabsorptie of ondervoeding

De relatie tussen seleen en de schildklier

Seleen heeft een directe en functioneel belangrijke relatie met de schildklier. De schildklier zelf bevat de hoogste seleniumconcentratie van alle organen in het lichaam, per gram weefsel gemeten. Dat weerspiegelt het belang van seleen voor de schildklierfunctie.

Twee specifieke functies zijn klinisch relevant. Ten eerste zijn de jodothyroninedejodase-enzymen, die T4 omzetten naar het actieve FT3, volledig afhankelijk van seleen. Een seleentekort kan daardoor de T4-naar-FT3 omzetting verminderen, wat leidt tot een lagere FT3 waarde bij mensen die overigens een normale TSH en FT4 hebben. Dit is een veelgemiste oorzaak van suboptimale schildklierfunctie bij mensen met onverklaarde klachten ondanks normale schildklierwaarden.

Ten tweede heeft seleen een antioxidantbeschermende functie voor het schildklierweefsel zelf. De schildklier produceert bij de aanmaak van schildklierhormonen waterstofperoxide als bijproduct, dat oxidatieve schade kan veroorzaken. Glutathionperoxidase, dat seleen bevat, beschermt de schildklier tegen die schade. Bij de auto-immuunziekte van Hashimoto is onderzocht of seleniumsuppletie de schildklierantistoffen (TPO-antistoffen) kan verlagen, met wisselende maar deels veelbelovende resultaten in studies.

Kan te veel seleen schadelijk zijn?

Ja. Seleen heeft een relatief smalle marge tussen een adequate en een toxische dosis. Chronische inname boven 400 µg per dag kan selenose veroorzaken. De veilige bovengrens van de Europese Voedselautoriteit EFSA is 300 µg per dag voor volwassenen.

Symptomen van selenose zijn karakteristiek en herkenbaar: een knoflookachtige adem (door dimethylselenide), haaruitval, het loslaten of breken van nagels, misselijkheid en in ernstige gevallen neurologische klachten. Het klinisch bijzondere is dat haaruitval zowel een symptoom is van een seleentekort als van selenose — een bloedmeting maakt het onderscheid.

Wanneer is verder onderzoek verstandig?

Verder onderzoek is verstandig als seleen verlaagd is in combinatie met vermoeidheid, haaruitval of schildklierklachten, als er aanhoudende FT3-problematiek is bij normale TSH en FT4, bij Hashimoto-schildklierontsteking, of als iemand langdurig hoge doseringen seleensupplementen of grote hoeveelheden paranoten gebruikt.

Welke waardes hangen vaak samen met seleen?

Vanwege de rol van seleen bij de schildklierfunctie en antioxidantdefensie worden de volgende waardes vaak samen beoordeeld.

• TSH waarde
• FT3 waarde
• FT4 waarde
• Zink waarde

Veelgestelde vragen over de seleen waarde