Bloedonderzoek GFR

Wat is de GFR en hoe wordt het gemeten?

De glomerulaire filtratiesnelheid (GFR) is de hoeveelheid bloedplasma die de nierglomeruli per tijdseenheid filteren, uitgedrukt in milliliter per minuut per 1,73 m² lichaamsoppervlak (mL/min/1,73m²). De glomeruli zijn de kleine bloedvaatkluwens die in de nieren als zeef fungeren. Een gezonde volwassene filtert zo'n 90 tot 120 mL/min, wat neerkomt op ruim 170 liter per dag.

De gouden standaard voor het meten van de werkelijke GFR is de inulineklaring, waarbij een extern toedien stof met een bekende eliminatie wordt gemeten. Dit is omslachtig en wordt alleen in gespecialiseerde onderzoekssituaties gedaan. In de dagelijkse praktijk wordt de GFR geschat (eGFR) via bloedonderzoek op creatinine, gecombineerd met leeftijd en geslacht in de CKD-EPI formule.

De CKD-EPI formule, ontwikkeld door het Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration, is de internationaal aanbevolen methode. Ze is nauwkeuriger dan de oudere MDRD formule, met name bij een eGFR boven 60. Bij sterke spiermassaafwijkingen kan cystatine C worden toegevoegd voor een nog nauwkeuriger schatting.

Wanneer wordt de GFR bepaald?

• Stadiëring van chronische nierziekte (CKD) in de vijf KDIGO stadia op basis van eGFR en albuminurie
• Beslissing over de veiligheid van jodiumhoudend contrastmiddel bij CT-scan: onder een eGFR van 30 is contrast gecontra-indiceerd
• Dosisaanpassing van renaal geklaarde medicijnen: de dosering van metformine, antibiotica, directe orale antistolling en digoxine hangt af van de eGFR
• Indicatiestelling voor nierfunctie vervangende therapie: bij een eGFR onder 15 wordt dialyse of transplantatie overwogen
• Screening op nierschade bij diabetes en hoge bloeddruk, waarbij jaarlijkse eGFR bepaling standaard is

Hoe wordt de eGFR berekend?

De eGFR wordt automatisch berekend door het laboratorium na meting van creatinine. Je hoeft hiervoor niets extra's te doen. Via Coolioo worden leeftijd en geslacht bij aanmelding opgegeven; het laboratorium gebruikt deze gegevens voor de CKD-EPI berekening.

De formule houdt rekening met de bekende invloed van leeftijd en geslacht op creatinineproductie: mannen hebben meer spiermassa en produceren meer creatinine dan vrouwen bij dezelfde nierfunctie; ouderen produceren minder creatinine dan jongeren. De berekening compenseert hiervoor.

Factoren die de eGFR kunnen verstoren zijn sterk afwijkende spiermassa (bodybuilders of ernstig ondervoede patiënten), creatinesuppletie, vegetarisch dieet en bepaalde medicijnen die de tubulaire creatinine-uitscheiding remmen. In deze gevallen kan cystatine C worden toegevoegd voor een nauwkeuriger eGFR.

Wat betekent een lage of hoge eGFR?

De eGFR daalt normaal gesproken met gemiddeld 1 mL/min per jaar na het veertigste levensjaar. Een eGFR van 65 bij een gezonde 70-jarige is daardoor anders te interpreteren dan dezelfde waarde bij een 35-jarige. Meer over de specifieke referentiewaarden lees je op de pagina creatinine waarde uitleg.

eGFR boven 90: normaal

Normale filtercapaciteit. Als er geen andere tekenen van nierschade zijn, is er geen sprake van chronische nierziekte.

eGFR 60 tot 89: licht verminderd

Lichte vermindering, doorgaans asymptomatisch. Opvolging en risicofactorbehandeling staan centraal.

eGFR 30 tot 59: matig verminderd

Op dit niveau treden de eerste complicaties van nierziekte op: renale anemie, fosfaatstoornis, verhoogd cardiovasculair risico. Nefrologische begeleiding wordt overwogen.

eGFR 15 tot 29: ernstig verminderd

Voorbereiding op nierfunctie vervangende therapie. Dialysevoorbereiding en transplantatieroute worden besproken.

eGFR onder 15: terminale nierziekte

Dialyse of transplantatie is noodzakelijk voor overleving.

Samenhang met andere markers

• Creatinine: de basismarker waaruit eGFR wordt berekend; stijgt naarmate de eGFR daalt
• Cystatine C: alternatieve marker voor eGFR berekening, onafhankelijk van spiermassa; gecombineerde creatinine-cystatine C eGFR is het nauwkeurigst
• Albumine/creatinine ratio in urine: wordt samen met eGFR gebruikt voor de stadiëring van CKD; beide waarden samen bepalen de prognose
• Kalium: stijgt bij dalende eGFR; bij een eGFR onder 30 is hyperkaliemie een reëel gevaar
• Hemoglobine: daalt bij een eGFR onder 30 door verminderde erytropoëtineproductie (renale anemie)