Bloedonderzoek van de lever

Wat doet de lever en wat meet het bloedonderzoek?

De lever is het grootste inwendige orgaan en neemt een unieke positie in: al het bloed vanuit de darmen passeert de lever voordat het de grote bloedsomloop bereikt. Daardoor is de lever de eerste verdedigingslinie tegen voedingsstoffen, toxines en medicijnen die via de darm worden opgenomen.

De functies van de lever zijn uitzonderlijk breed. De lever produceert gal voor de vetvertering, maakt eiwitten aan waaronder albumine en stollingsfactoren, reguleert de bloedsuikerspiegel, breekt hormonen en medicijnen af, en verwerkt afvalstoffen zoals bilirubine. Geen enkel orgaan vervult zoveel taken tegelijkertijd.

Een leveronderzoek via bloedtest meet meerdere markers die elk een ander aspect van de leverfunctie weerspiegelen. De leverenzymen ALAT en ASAT geven aan of levercellen zijn beschadigd. Gamma-GT en alkalische fosfatase zijn gevoelig voor galwegproblematiek. Albumine weerspiegelt de eiwitaanmaakcapaciteit van de lever. Bilirubine laat zien hoe goed de lever afvalstoffen uitscheidt. Alleen door al deze waarden samen te beoordelen krijg je een volledig beeld.

Wanneer is een leveronderzoek zinvol?

Een leveronderzoek wordt aangevraagd in uiteenlopende situaties, van gerichte diagnostiek bij klachten tot preventieve monitoring bij risicofactoren.

Klachten die kunnen wijzen op leverproblematiek

• Geelzucht: gele verkleuring van huid of oogwit door ophoping van bilirubine
• Vermoeidheid en een gevoel van zwakte dat niet overgaat met rust
• Pijn of een vol gevoel in de rechterbovenbuik, waar de lever zich bevindt
• Donkere urine (bierbrun) of ontkleurde, grijze ontlasting
• Jeuk aan de huid, met name 's avonds, door galzoutophoping
• Misselijkheid, verminderde eetlust of ongewild gewichtsverlies

Risicofactoren en preventieve indicaties

• Overmatig of langdurig alcoholgebruik
• Overgewicht of het metabool syndroom, in verband met leververvetting (NAFLD)
• Gebruik van medicijnen die leverbelastend kunnen zijn, zoals paracetamol in hoge doses, statines, antibiotica of antiepileptische middelen
• Bekende hepatitis B of C infectie of risico op blootstelling
• Familiaire leverziekten zoals de ziekte van Wilson of hemochromatose

Hoe verloopt een leveronderzoek?

Een leveronderzoek vereist een bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar voor alle standaard levermarkers. Nuchter zijn is aanbevolen: vetrijke maaltijden kunnen gamma-GT en triglyceriden tijdelijk verhogen en de interpretatie bemoeilijken.

Intensieve lichamelijke inspanning kort voor de bloedafname kan ASAT tijdelijk verhogen vanwege spierschade. Alcohol in de 24 uur voor de test verhoogt gamma-GT. Vermeld dit bij het insturen van je monster als het van toepassing is.

Sommige medicijnen beïnvloeden de leverwaarden direct. Paracetamol in hoge doses verhoogt ALAT sterk. Statines kunnen ALAT en CK verhogen. Anticonceptiepil en zwangerschap verhogen alkalische fosfatase. Vermeld altijd je medicatiegebruik voor een correcte interpretatie van de uitslag.

Via Coolioo voer je het leveronderzoek thuis uit. Na de vingerprik stuur je het monster op in de bijgeleverde retourverpakking. Het gecertificeerde laboratorium analyseert de leverwaarden en jij ontvangt de uitslag binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk dashboard.

Wat vertelt de uitslag van een leveronderzoek?

De uitslag van een leveronderzoek bevat meerdere waarden die elk afzonderlijk en in combinatie worden beoordeeld. Het patroon van verhogingen is minstens zo informatief als de hoogte van de individuele waarden.

Patroon 1: verhoogde ALAT en ASAT, normaal gamma-GT en AF

Dit patroon wijst op levercelbeschadiging zonder galwegproblematiek. Mogelijke oorzaken zijn virale hepatitis, niet-alcoholische leververvetting (NASH), medicatieschade of auto-immuunhepatitis.

Patroon 2: verhoogd gamma-GT en AF, matig verhoogde ALAT en ASAT

Dit patroon wijst op galwegobstructie of cholestase. Galstenen, galwegkanker of medicatieschade aan de galwegen zijn mogelijke oorzaken. Verhoogd gamma-GT bij normaal AF wijst eerder op alcohol.

Patroon 3: verlaagd albumine en verhoogd bilirubine

Dit patroon duidt op verminderde synthetische leverfunctie en is een teken van ernstiger leverziekte, zoals cirrose of acuut leverfalen. Het vraagt om spoedige medische beoordeling.

Meer over de individuele referentiewaarden lees je op de paginas ALAT, gamma-GT en albumine.

Samenhang tussen de levermarkers

De levermarkers zijn geen losstaande getallen. Ze vormen een samenhangend systeem waarbij de combinatie de diagnose stuurt.

• ALAT: het meest leverspecifieke enzym, primaire marker voor levercelbeschadiging
• ASAT: minder leverspecifiek, ook verhoogd bij spierschade. De verhouding ASAT/ALAT helpt bij het onderscheiden van alcoholische van niet-alcoholische oorzaken
• Gamma-GT: gevoelig voor alcoholgebruik en galwegproblematiek, stijgt al bij matig overmatig drinken
• Alkalische fosfatase: samen met gamma-GT verhoogd bij galwegobstructie; alleen verhoogd bij botaandoeningen
• Albumine: maat voor de eiwitaanmaakcapaciteit van de lever, pas verlaagd bij ernstige of chronische leverschade
• Bilirubine: afvalproduct van rode bloedcellen, verhoogd bij galwegobstructie of ernstige leverziekte