Bloedonderzoek gamma-GT

Wat meet een gamma-GT bloedonderzoek?

Gamma-GT staat voor gamma-glutamyltransferase, een enzym dat betrokken is bij de overdracht van aminozuren over celmembranen en bij de afbraak van glutathion, een belangrijke antioxidant. Gamma-GT bevindt zich in de lever, galwegen, nieren, alvleesklier en darm, maar de lever is de voornaamste bron van het gamma-GT dat in het bloed wordt gemeten.

Gamma-GT is om twee redenen een bijzondere levermarker. Ten eerste is het uitzonderlijk gevoelig voor alcoholgebruik. Chronisch of overmatig alcoholgebruik induceert de aanmaak van gamma-GT in de lever, waardoor de spiegel stijgt lang voordat andere leverwaarden afwijken. Zelfs bij matig overmatig drinken van 20 tot 30 gram alcohol per dag kan gamma-GT al verhoogd zijn. Ten tweede is het een gevoelige indicator voor cholestase, de stagnatie van galflow door een galwegobstructie.

Die gevoeligheid maakt gamma-GT nuttig als vroeg signaal, maar ook minder specifiek: veel aandoeningen en medicijnen kunnen het verhogen. Gamma-GT wordt daarom vrijwel nooit als enige waarde beoordeeld, maar altijd in combinatie met ALAT, ASAT en alkalische fosfatase.

Wanneer wordt gamma-GT bepaald?

• Screening op alcoholgerelateerde leverschade, ook bij personen die hun alcoholgebruik onderschatten
• Vermoeden van galwegobstructie door galstenen, galwegkanker of primaire biliaire cholangitis
• Aanvullend bij verhoogde alkalische fosfatase om te bepalen of de bron lever of bot is: verhoogde gamma-GT bevestigt een hepatobiliaire oorzaak
• Monitoring bij chronisch leverziekte of galwegaandoening
• Bijwerkingencontrole bij medicijnen die de galwegen kunnen beïnvloeden of leverinductie kunnen veroorzaken, zoals anti-epileptica, rifampicine of barbituraten

Hoe verloopt het gamma-GT onderzoek?

Gamma-GT wordt bepaald uit een bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Nuchter zijn is niet verplicht maar wordt aanbevolen: vetrijke maaltijden en alcohol in de uren voor de test kunnen gamma-GT tijdelijk verhogen.

Alcohol is het meest te bespreken: zelfs een avond drinken kan gamma-GT tijdelijk verhogen. Voor een betrouwbare beoordeling van de onderliggende leverstatus is het verstandig minimaal 48 uur geen alcohol te consumeren voor de test. Als alcoholgebruik juist de reden is van het onderzoek, kan een meting kort na een drinkavond juist informatiever zijn.

Sommige medicijnen verhogen gamma-GT via enzymindactie zonder dat er sprake is van leverziekte. Fenytoïne, carbamazepine en rifampicine zijn bekende voorbeelden. Vermeld je medicatiegebruik bij het insturen van je monster.

Wat vertelt de gamma-GT uitslag?

De normaalwaarden voor gamma-GT zijn geslachtsafhankelijk. Voor mannen ligt de bovengrens doorgaans hoger dan voor vrouwen. Meer over de specifieke referentiewaarden lees je op de pagina Gamma-GT waarde uitleg.

Geïsoleerde gamma-GT verhoging bij normaal ALAT en AF

Dit patroon is het meest typisch voor alcoholgebruik of enzyminductie door medicatie. De lever is functioneel intact maar reageert op de belasting. Abstinentie van alcohol leidt doorgaans tot een daling van gamma-GT binnen 2 tot 4 weken.

Gamma-GT en AF beide verhoogd, ALAT normaal of matig verhoogd

Dit patroon past bij cholestase: stagnatie van galflow door obstructie van de galwegen van buitenaf (galstenen, pancreaskanker) of van binnenuit (primaire biliaire cholangitis, primaire scleroserende cholangitis).

Gamma-GT verhoogd samen met sterk verhoogde ALAT en ASAT

Een combinatie van hoge enzymwaarden over de hele breedte wijst op uitgebreide leverschade, waarbij zowel celbeschadiging als galwegproblematiek aanwezig zijn. Virale hepatitis, alcoholische hepatitis of auto-immuunhepatitis zijn mogelijke oorzaken.

Samenhang met andere levermarkers

• Alkalische fosfatase: de sleutelcombinatie voor galwegdiagnostiek. Beide verhoogd wijst op cholestase of galwegziekte. Alleen gamma-GT verhoogd bij normale AF wijst eerder op alcohol of medicatie
• ALAT en ASAT: bij virale of toxische hepatitis stijgen alle enzymen, maar de verhouding en het beloop geven de diagnose richting
• Bilirubine: verhoogd bilirubine gecombineerd met hoge gamma-GT en AF bevestigt significante galwegobstructie
• CDT (koolhydraatdeficiënt transferrine): aanvullende alcoholmarker die niet via een vingerprik beschikbaar is maar in combinatie met gamma-GT gebruikt kan worden bij twijfel over alcoholgebruik