Bloedonderzoek hormonen

Bloedonderzoek testosteron

Testosteron is het voornaamste androgene hormoon bij mannen, maar ook bij vrouwen essentieel voor energie, libido en spiermassa. Een testosteron bloedtest geeft inzicht in zowel een tekort als een overschot en wordt ingezet bij uiteenlopende klachten bij mannen en vrouwen.

Bekijk de Testosteron Test Monitor je hormonen continu

Wat wordt gemeten? Totaal testosteron en eventueel vrij testosteron en SHBG in het serum

Nuchter nodig? Bij voorkeur nuchter, vroeg in de ochtend (voor 10 uur)

Uitslag beschikbaar Binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk Coolioo dashboard

Wat meet een testosteron bloedonderzoek?

Testosteron is het voornaamste androgene (masculiniserende) hormoon. Bij mannen wordt het voornamelijk aangemaakt in de Leydigcellen van de testikels, aangestuurd door LH vanuit de hypofyse. Bij vrouwen produceren de eierstokken en bijnieren kleine hoeveelheden testosteron, die een rol spelen bij libido, energie en spierkracht.

Een groot deel van het testosteron in het bloed is gebonden aan SHBG (geslachtshormoonbindend globuline) en albumine, en daarmee biologisch inactief. Alleen het vrije, ongebonden testosteron kan door cellen worden opgenomen en zijn werking uitoefenen. Het totale testosteron omvat zowel het gebonden als het vrije deel. Vrij testosteron is biologisch actiever maar moeilijker te meten; het wordt vaak berekend uit totaal testosteron, SHBG en albumine.

De SHBG-concentratie is daarmee van groot belang voor de interpretatie. Een normaal totaal testosteron bij een sterk verhoogd SHBG kan gepaard gaan met een lage vrije testosteronfractie en bijbehorende klachten van testosterontekort. Omgekeerd kan een licht verhoogd testosteron bij laag SHBG leiden tot een hoge vrije fractie en tekenen van androgeen overschot.

Wanneer wordt testosteron bepaald?

Bij mannen: vermoeden van testosterontekort (hypogonadisme)

Aanhoudende vermoeidheid en energieverlies zonder andere verklaring
Libidoverlies of erectieproblemen, met name bij mannen boven de 40
Verlies van spiermassa of krachtverlies ondanks adequate training
Depressieve stemming, concentratieproblemen of verhoogde prikkelbaarheid
Verminderde botdichtheid of osteoporose bij mannen
Infertiliteit in combinatie met een aangedaan spermiogram

Bij vrouwen: vermoeden van androgeen overschot

Acne op volwassen leeftijd of kwalificeert als ernstige acne die niet reageert op standaardbehandeling
Overmatige lichaamsbeharing (hirsutisme) op plaatsen typisch voor mannelijk haarpatroon
Haaruitval met mannelijk patroon (androgenetische alopecia) bij vrouwen
Onregelmatige cycli als onderdeel van PCOS diagnostiek

Monitoring

Controle bij testosterontherapie (gel, injecties of pleisters) bij mannen met hypogonadisme
Controle bij antiandrogene therapie bij vrouwen met PCOS of bij transpersonen

Hoe verloopt het testosteron onderzoek?

Testosteron wordt bepaald uit een bloedmonster. De afnametijd is relevant: testosteron heeft een duidelijk dag-nacht ritme en piekt in de vroege ochtend tussen 7 en 10 uur. Naar de middag en avond toe daalt de waarde met 20 tot 40 procent. Voor een betrouwbare beoordeling wordt de bloedafname bij voorkeur nuchter in de ochtend gedaan, voor 10 uur.

Bij mannen ouder dan 40 daalt testosteron geleidelijk met gemiddeld 1 tot 2 procent per jaar, een fysiologisch proces dat wel laat androgeen deficiëntiesyndroom wordt genoemd. Dit onderscheidt zich van klinisch relevante hypogonadisme, waarbij de waarden duidelijk onder de normaalwaarden vallen en klachten aanwezig zijn.

Via Coolioo kun je testosteron thuis laten bepalen via een vingerprik. Neem het bloedmonster bij voorkeur vroeg in de ochtend af. De uitslag is binnen 1 tot 3 werkdagen beschikbaar in je persoonlijk dashboard, inclusief SHBG als dat is meegemeten voor berekening van het vrij testosteron.

Wat vertelt de testosteron uitslag?

Normaalwaarden voor testosteron zijn geslachts- en leeftijdsafhankelijk en variëren per laboratorium. Meer over de specifieke grenswaarden lees je op de pagina testosteron waarde uitleg.

Laag testosteron bij mannen

Een totaal testosteron onder 12 nmol/L (350 ng/dL) in combinatie met klachten van hypogonadisme past bij een klinisch relevant testosterontekort. Oorzaken zijn testiculaire insufficiëntie (primair, met verhoogd LH en FSH) of hypofysedisfunctie (secundair, met laag of normaal LH en FSH). Obesitas, chronische ziekte en bepaalde medicijnen verlagen testosteron ook.

Verhoogd testosteron bij vrouwen

Een totaal testosteron boven de bovengrens voor vrouwen, gecombineerd met klinische tekenen van hyperandrogenisme, past bij PCOS, bijnierhyperplasie of, in zeldzame gevallen, een androgeen-producerende tumor. De vrije testosteronfractie, berekend via SHBG, is daarbij informatiever dan het totaal testosteron.

SHBG en vrij testosteron

De anticonceptiepil verhoogt SHBG sterk, waardoor de vrije testosteronfractie daalt. Dit is gewenst bij behandeling van PCOS maar kan bij andere vrouwen leiden tot klachten van laag vrij testosteron zoals verminderd libido en vermoeidheid, ondanks een normaal totaal testosteron.

Samenhang met andere markers

SHBG: bindingseiwit dat de vrije testosteronfractie bepaalt; altijd samen met testosteron beoordelen voor een compleet beeld
LH en FSH: bij laag testosteron bepaalt de combinatie met LH en FSH of het probleem in de testikels (primair, hoog LH/FSH) of de hypofyse (secundair, laag LH/FSH) zit
Prolactine: verhoogd prolactine onderdrukt LH en daarmee de testosteronproductie; een veelvoorkomende en behandelbare oorzaak van laag testosteron bij mannen
Estradiol: bij mannen produceert vetweefsel testosteron om naar estradiol; bij obesitas kan estradiol verhoogd zijn bij verlaagd testosteron
DHEAS: bijnierhormoon dat omgezet kan worden naar testosteron; verhoogd DHEAS bij vrouwen met hyperandrogenisme wijst op een bijnieraandoening

Veelgestelde vragen

Op welk tijdstip moet ik testosteron laten meten?

Bij voorkeur nuchter voor 10 uur in de ochtend. Testosteron piekt in de vroege ochtend en daalt naar de middag met 20 tot 40 procent. Een ochtendmeting geeft de meest betrouwbare en vergelijkbare uitslag.

Wat is het verschil tussen totaal en vrij testosteron?

Totaal testosteron omvat zowel het gebonden (inactieve) als het vrije (actieve) deel. Vrij testosteron is het biologisch beschikbare deel dat door cellen kan worden opgenomen. Bij een hoog SHBG kan totaal testosteron normaal zijn terwijl vrij testosteron te laag is. Berekend vrij testosteron uit SHBG en totaal testosteron geeft het completere beeld.

Kan ik testosteron thuis laten meten?

Ja. Via Coolioo kun je de Testosteron Test thuis uitvoeren via een vingerprik vroeg in de ochtend, zonder verwijzing. De uitslag is binnen 1 tot 3 werkdagen beschikbaar.

Kan een vrouw testosteron te hoog hebben?

Ja. Verhoogd testosteron bij vrouwen veroorzaakt acne, overmatige lichaamsbeharing en onregelmatige cycli. De meest voorkomende oorzaak is PCOS. Minder vaak zijn bijnierhyperplasie of een androgeen-producerende tumor de oorzaak.

Daalt testosteron van nature bij mannen met de leeftijd?

Ja. Na het dertigste levensjaar daalt testosteron geleidelijk met gemiddeld 1 tot 2 procent per jaar. Dit is fysiologisch. Klinisch relevant hypogonadisme met klachten en een duidelijk verlaagde waarde is een aparte aandoening die behandeling verdient.