Bloedonderzoek TSH

Wat meet een TSH bloedonderzoek?

TSH staat voor thyroidstimulerend hormoon, of in het Nederlands: schildklierstimulerend hormoon. Het wordt niet door de schildklier zelf aangemaakt, maar door de hypofyse, een kleine klier aan de onderkant van de hersenen. De hypofyse bewaakt voortdurend de hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed. Als die hoeveelheid te laag is, stuurt de hypofyse meer TSH uit om de schildklier aan te zetten tot hogere productie. Is er te veel schildklierhormoon, dan wordt de TSH aanmaak teruggeschroefd.

Dit mechanisme maakt TSH tot een uiterst gevoelige thermostaat. Zelfs kleine veranderingen in de schildklierfunctie zijn al zichtbaar in het TSH voordat FT4 of FT3 buiten de normaalwaarden vallen. Dat is de reden dat TSH de eerste test is die artsen aanvragen bij vermoeden van een schildklierprobleem: het is de vroegste en meest betrouwbare aanwijzing dat er iets niet klopt.

Een verhoogde TSH waarde betekent dat de hypofyse extra hard haar best doet om de schildklier te stimuleren, wat duidt op een schildklier die onvoldoende hormonen aanmaakt. Een verlaagde TSH betekent het omgekeerde: de schildklier is overactief en de hypofyse heeft geen extra stimulans meer nodig.

Wanneer wordt een TSH test aangevraagd?

Een TSH bepaling wordt ingezet bij een breed scala aan klachten en situaties. Schildklierafwijkingen zijn relatief veel voorkomend, met name bij vrouwen, en kunnen zich uiten in vage, aspecifieke klachten die ook bij andere aandoeningen passen. Dat maakt de TSH test nuttig als screeningsinstrument.

Klachten die passen bij een trage schildklier (hypothyreoïdie)

• Aanhoudende vermoeidheid, ook na voldoende slaap
• Gewichtstoename zonder verandering in eetgewoonten
• Kouwelijkheid en moeite met het reguleren van de lichaamstemperatuur
• Droge huid, broze nagels en haaruitval
• Traagheid, concentratieproblemen of vergeetachtigheid
• Obstipatie en een traag gevoel in het lichaam

Klachten die passen bij een overactieve schildklier (hyperthyreoïdie)

• Hartkloppingen of een onregelmatig hartritme
• Ongewild gewichtsverlies ondanks goede eetlust
• Warmte-intolerantie en overmatig zweten
• Nervositeit, prikkelbaarheid of slaapproblemen
• Tremor van de handen
• Vergrote schildklier (struma)

Andere indicaties

• Controle en dosisbeoordeling bij gebruik van schildkliermedicatie zoals levothyroxine
• Screening bij zwangerschap of zwangerschapswens
• Familiaire belasting voor schildklieraandoeningen
• Preventieve check, met name bij vrouwen boven de 35

Hoe verloopt het TSH onderzoek?

Voor een TSH bepaling is een kleine hoeveelheid bloed nodig. Het onderzoek kan via een gewone veneuze bloedafname op het laboratorium worden uitgevoerd, maar via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar voor een betrouwbare meting. Nuchter zijn is niet noodzakelijk: voedselinname heeft geen relevante invloed op de TSH spiegel.

Het tijdstip van de dag speelt theoretisch een kleine rol. TSH heeft een licht circadiaan ritme en piekt in de vroege ochtend. In de praktijk is dit verschil zo klein dat het voor diagnostische doeleinden niet relevant is. Standaard wordt geen rekening gehouden met het tijdstip, tenzij de arts hier specifiek om vraagt.

Sommige medicijnen kunnen de TSH waarde beïnvloeden, waaronder lithium, amiodaron, bepaalde steroïden en jodiumhoudende contrastmiddelen. Als je medicijnen gebruikt, is het verstandig dit te vermelden. Biotinesupplementen in hoge doses kunnen bij sommige meetmethoden ook de TSH waarde verstoren.

Via Coolioo kun je dit onderzoek thuis uitvoeren via een eenvoudige vingerprik. Na ontvangst door het gecertificeerde laboratorium is de uitslag binnen 1 tot 3 werkdagen beschikbaar in je persoonlijk dashboard.

Wat vertelt de TSH uitslag?

De referentiewaarden voor TSH liggen doorgaans tussen 0,4 en 4,0 mIU/L, al kunnen deze iets variëren per laboratorium. Een waarde binnen dit bereik geeft aan dat de hypofyse-schildklier as normaal functioneert. Meer over de specifieke grenswaarden lees je op de pagina TSH waarde uitleg.

Verhoogde TSH

Een TSH boven de normaalwaarden wijst erop dat de hypofyse extra hard stuurt, omdat de schildklier onvoldoende hormonen aanmaakt. Dit heet hypothyreoïdie. Bij een licht verhoogde TSH met nog normale FT4 spreekt men van subklinische hypothyreoïdie. Klachten zijn dan vaak mild of afwezig. Bij een sterk verhoogde TSH met een verlaagde FT4 is er sprake van manifeste hypothyreoïdie die doorgaans behandeling vereist.

Verlaagde TSH

Een TSH onder de normaalwaarden betekent dat de hypofyse nauwelijks nog stuurt, omdat er al te veel schildklierhormoon in het bloed aanwezig is. Dit past bij hyperthyreoïdie. Ook bij een licht verlaagde TSH met nog normale FT4 (subklinische hyperthyreoïdie) is opvolging aangewezen, omdat het risico op atriumfibrilleren en botontkalking verhoogd is.

TSH alleen is niet altijd voldoende

Bij een afwijkende TSH wordt bijna altijd aanvullend FT4 gemeten. De combinatie van TSH en FT4 geeft een veel completer beeld dan TSH alleen. Bij specifiek vermoeden van een schildklieraandoening of bij controle na behandeling kan ook FT3 relevant zijn.

Samenhang met andere schildklierwaarden

TSH is onderdeel van een systeem van onderling samenhangende hormonen en markers. Om de schildklierfunctie volledig te begrijpen, worden vaak meerdere waarden tegelijkertijd beoordeeld.

• FT4 (vrij thyroxine): het voornaamste schildklierhormoon, direct aangemaakt door de schildklier. Een verlaagde FT4 bij verhoogde TSH bevestigt hypothyreoïdie. De combinatie TSH plus FT4 is de standaard voor schildklierdiagnostiek.
• FT3 (vrij tri-joodthyronine): het biologisch meest actieve schildklierhormoon, grotendeels afkomstig uit omzetting van T4. Wordt aanvullend gemeten bij vermoeden van T3 thyrotoxicose of bij schildklierontstekingen.
• Anti-TPO antistoffen: aanwezig bij auto-immuunschildklieraandoeningen zoals hashimoto thyreoiditis en de ziekte van Graves. Relevant als de oorzaak van een TSH afwijking onduidelijk is.
• Anti-TSH receptor antistoffen (TRAb): specifiek verhoogd bij de ziekte van Graves, de meest voorkomende oorzaak van hyperthyreoïdie.
• Thyreoglobuline: wordt gemeten bij monitoring na behandeling voor schildklierkanker.