Bloedonderzoek FT4

Wat meet een FT4 bloedonderzoek?

Thyroxine, ook bekend als T4, is het belangrijkste hormoon dat de schildklier aanmaakt. Het bevat vier joodatomen, vandaar de naam T4. Het merendeel van het T4 dat in het bloed circuleert, is gebonden aan eiwitten zoals thyroxinebindend globuline (TBG), transthyretine en albumine. In deze gebonden vorm is T4 inactief en niet beschikbaar voor de cellen.

Alleen het kleine vrije, ongebonden deel, het FT4 (free T4 of vrij T4), kan door cellen worden opgenomen en zijn biologische werking uitoefenen. In de perifere weefsels wordt T4 vervolgens omgezet naar het nog actievere T3 (tri-joodthyronine) door het verwijderen van één joodatoom.

Door het vrije T4 te meten in plaats van het totale T4, omzeil je de invloed van eiwitconcentraties in het bloed op de uitslag. Zwangerschap, anticonceptiepil of leverziekte kunnen de hoeveelheid bindingseiwitten en daarmee het totale T4 sterk beïnvloeden, terwijl het vrije FT4 stabiel blijft. Dat maakt FT4 nauwkeuriger en betrouwbaarder dan totaal T4 voor diagnostiek van de schildklierfunctie.

Wanneer wordt FT4 bepaald?

FT4 wordt bijna altijd gemeten als aanvulling op TSH. Een enkele TSH bepaling geeft al een goed beeld van de schildklierfunctie, maar bij een afwijkende TSH is FT4 nodig om te begrijpen wat er precies aan de hand is. FT4 beantwoordt de vraag: produceert de schildklier daadwerkelijk te weinig of te veel hormoon?

• Bevestiging van hypothyreoïdie of hyperthyreoïdie na een afwijkende TSH
• Onderscheid tussen primaire schildklierafwijking (schildklier zelf) en secundaire afwijking (hypofyse of hypothalamus)
• Monitoring van schildkliermedicatie: bij gebruik van levothyroxine wordt FT4 gevolgd om de dosering te optimaliseren
• Zwangerschap, waarbij schildklierfunctie nauw gevolgd wordt vanwege het belang voor de foetale hersenontwikkeling
• Diagnose en monitoring van de ziekte van Graves of hashimoto thyreoiditis
• Vermoeden van centrale hypothyreoïdie waarbij TSH normaal of laag is maar toch klachten bestaan

Hoe verloopt het FT4 onderzoek?

FT4 wordt bepaald uit een bloedmonster. Voor de meting is een kleine hoeveelheid bloed nodig, vergelijkbaar met een TSH bepaling. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar voor een betrouwbare meting.

Nuchter zijn is niet vereist voor FT4. Het tijdstip van de dag heeft minimale invloed op de uitslag. Wel zijn er factoren die de meting kunnen beïnvloeden. Net als bij TSH kunnen hoge doses biotinesupplementen de uitslag verstoren bij bepaalde immunoassay-methoden. Sommige medicijnen zoals amiodaron, fenytoïne en heparine beïnvloeden de FT4 meting of de schildklierfunctie zelf. Vermeld medicatiegebruik bij het insturen van je monster.

Bij gebruik van levothyroxine (T4 medicatie) wordt geadviseerd de ochtenddosis te nemen na de bloedafname, om een tijdelijke piek in FT4 te vermijden die de uitslag kan vertekenen. Dit is een praktisch punt dat bij laboratoriumafnames standaard wordt medegedeeld.

Via Coolioo kun je FT4 thuis laten bepalen, vaak als onderdeel van een schildklierpakket dat ook TSH omvat. De uitslag is binnen 1 tot 3 werkdagen beschikbaar.

Wat vertelt de FT4 uitslag?

De referentiewaarden voor FT4 liggen doorgaans tussen 12 en 22 pmol/L, al varieert dit iets per laboratorium en meetmethode. De uitslag van FT4 wordt altijd in combinatie met TSH geïnterpreteerd. Meer over de specifieke grenswaarden lees je op de pagina FT4 waarde uitleg.

Lage FT4 bij hoge TSH: primaire hypothyreoïdie

De schildklier schiet tekort. De hypofyse stuurt harder (hoge TSH), maar de schildklier is niet in staat voldoende FT4 te produceren. Dit is de klassieke presentatie van hypothyreoïdie, het meest voorkomend door hashimoto thyreoiditis of na schildklieroperatie of radioactief jodiumbehandeling.

Hoge FT4 bij lage TSH: primaire hyperthyreoïdie

De schildklier produceert te veel hormoon. De hypofyse reageert door TSH vrijwel volledig te onderdrukken. Dit patroon past bij de ziekte van Graves, toxisch schildklieradenoom of thyreoiditis.

Lage FT4 bij lage of normale TSH: centrale hypothyreoïdie

Een zeldzamer patroon waarbij het probleem niet in de schildklier zelf zit maar in de hypofyse of hypothalamus. De schildklier maakt te weinig FT4 maar de hypofyse reageert er niet adequaat op met een verhoogde TSH. Dit vraagt gespecialiseerd onderzoek.

Normale FT4 bij afwijkende TSH: subklinische afwijking

Bij subklinische hypothyreoïdie (hoge TSH, normale FT4) of subklinische hyperthyreoïdie (lage TSH, normale FT4) is de schildklierhormoonspiegel nog normaal, maar de regeling klopt al niet meer. Opvolging is aangewezen.

Samenhang met andere schildklierwaarden

FT4 staat nooit op zichzelf. Het is onderdeel van een keten van markers die samen de schildklierfunctie beschrijven.

• TSH: het aanstuurhormoon van de hypofyse, de meest gevoelige maat voor schildklierfunctie. TSH en FT4 worden bijna altijd samen aangevraagd en geïnterpreteerd.
• FT3 (vrij tri-joodthyronine): het biologisch meest actieve schildklierhormoon, voor een deel direct aangemaakt door de schildklier en voor een groot deel afkomstig uit perifere omzetting van T4. FT3 is relevant bij vermoeden van T3 thyrotoxicose of conversiestoornissen.
• Anti-TPO antistoffen: marker voor auto-immuunschildklieraandoening. Een verhoogde anti-TPO bij een hoge TSH en lage FT4 bevestigt hashimoto thyreoiditis als oorzaak.
• Totaal T4: de voorloper van FT4, tegenwoordig minder gebruikt in de diagnostiek omdat het sterk wordt beïnvloed door de hoeveelheid bindingseiwitten.