Bloedonderzoek overige markers

Bloedonderzoek reumafactor

De reumafactor (RF) is een auto-antilichaam dat is gericht tegen het eigen IgG. Het is een onderdeel van de diagnostische criteria voor reumatoïde artritis, maar is niet specifiek: RF is ook verhoogd bij andere auto-immuunziekten, infecties en bij een deel van de gezonde bevolking. Anti-CCP is de meer specifieke marker voor reumatoïde artritis.

Kies zelf je bloedonderzoek Check hoe je gezond ouder wordt

Wat wordt gemeten? Reumafactor IgM en anti-CCP als serologische markers voor reumatoïde artritis

Nuchter nodig? Nee, nuchter zijn is niet vereist

Uitslag beschikbaar Binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk Coolioo dashboard

Wat is de reumafactor en wat meet het bloedonderzoek?

De reumafactor (RF) is een auto-antilichaam, doorgaans van de IgM-klasse, dat is gericht tegen het Fc-fragment van het eigen IgG. Het is geen diagnostisch specifieke marker voor een bepaalde ziekte maar een serologie-indicator voor bepaalde auto-immuunprocessen, met reumatoïde artritis als meest bekende associatie.

RF is positief bij circa 70 tot 80 procent van de mensen met reumatoïde artritis (RA). Dit betekent dat 20 tot 30 procent van de RA-patiënten seronegatie is en een negatieve RF heeft, wat de diagnose RA niet uitsluit. Omgekeerd is RF ook positief bij mensen zonder RA: 5 tot 10 procent van de gezonde bevolking heeft een positieve RF, met hogere prevalentie bij ouderen. Verder is RF verhoogd bij andere auto-immuunziekten (SLE, Sjögren, sclerodermie), bij chronische infecties (hepatitis C, endocarditis) en bij hematologische aandoeningen.

Anti-CCP (anti-cyclisch gecitrullineerd peptide) antistoffen zijn de tweede en diagnostisch krachtigere marker voor RA. Anti-CCP heeft een hogere specificiteit voor RA dan RF (96 versus 85 procent) en een hogere voorspellende waarde voor ernstig, progressief gewrichtsverval. Anti-CCP is ook vroeger positief in het beloop van de ziekte, soms jaren voor de eerste gewrichtsklachten.

Wanneer wordt de reumafactor bepaald?

Vermoeden van reumatoïde artritis bij symmetrische gewrichtsontsteking in kleine gewrichten (pols, metacarpofalangeale gewrichten, proximate interphalangeale gewrichten), ochtendstijfheid langer dan 30 minuten en algemene ziekteverschijnselen
Onderdeel van de diagnostische criteria voor RA (ACR/EULAR 2010 criteria): een hoge RF of positieve anti-CCP geeft punten in het scoringssysteem
Vermoeden van andere auto-immuunziekten waarbij RF verhoogd kan zijn: Sjögren-syndroom, SLE, gemengde bindweefselziekte
Onverklaarde polypathralgie of polysynovitis waarbij een reumatologische oorzaak wordt overwogen

Hoe verloopt het reumafactor onderzoek?

RF en anti-CCP worden bepaald uit een bloedmonster. Nuchter zijn is niet vereist. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. De markers zijn stabiel in het bloedmonster en worden niet beïnvloed door recente voeding of het tijdstip van de dag.

RF en anti-CCP worden altijd tegelijkertijd bepaald bij vermoeden van RA. De combinatie verhoogt de diagnostische kracht aanzienlijk. RF-negatief met anti-CCP-positief is serologisch bevestigend voor RA; RF-positief met anti-CCP-negatief is minder specifiek en vraagt om verdere evaluatie.

Aanvullend worden doorgaans ook CRP, BSE (bezinkingssnelheid), volledig bloedbeeld en leverwaarden bepaald als onderdeel van het reumatologisch basisonderzoek.

Wat vertelt de reumafactor uitslag?

Hoog positieve RF met positieve anti-CCP

Sterk suggestief voor reumatoïde artritis bij bijpassend klinisch beeld. Dit patroon is geassocieerd met een ernstiger beloop en meer gewrichtsschade. Snelle verwijzing naar een reumatoloog voor diagnosebevestiging en vroege behandeling is aangewezen.

Positieve RF zonder anti-CCP

Minder specifiek voor RA. Andere oorzaken zoals Sjögren-syndroom, hepatitis C, SLE of leeftijdsgerelateerde RF-positieve gezonde ouderen moeten worden overwogen.

Negatieve RF, positieve anti-CCP

Seronegatieven RA met anti-CCP-positiviteit: diagnostisch voor RA ondanks negatieve RF. Anti-CCP heeft een hoge specificiteit.

Beide negatief

Sluit RA niet uit. Circa 20 procent van de RA-patiënten is seropositief-negatief. Klinische beoordeling door een reumatoloog is leidend, niet de serologie alleen.

Samenhang met andere markers

Anti-CCP: altijd samen bepalen met RF; hogere specificiteit voor RA; vroeger positief in het beloop
CRP en BSE: maat voor actieve gewrichtsontsteking; correleren met ziekteactiviteit
ANA (antinucleaire antistoffen): bij vermoeden van SLE of overlap-syndromen naast een positieve RF
Complement C3 en C4: verlaagd bij SLE met vasculitis als differentiaaldiagnose
Leukocyten en hemoglobine: normocytaire anemie van chronische ziekte en leukopenie zijn niet zeldzaam bij RA

Veelgestelde vragen

Is een positieve reumafactor altijd reumatoïde artritis?

Nee. RF is ook positief bij 5 tot 10 procent van de gezonde bevolking, bij andere auto-immuunziekten en bij chronische infecties zoals hepatitis C. De diagnose RA is klinisch en vereist bijpassende gewrichtsklachten. Anti-CCP is specifieker voor RA dan RF.

Wat is het verschil tussen RF en anti-CCP?

RF is een auto-antilichaam tegen eigen IgG, weinig specifiek voor RA. Anti-CCP zijn antistoffen gericht tegen gecitrullineerde eiwitten, die specifiek zijn voor het reumatologisch auto-immuunproces bij RA. Anti-CCP heeft een hogere specificiteit (96 procent) dan RF (85 procent) voor RA.

Kan ik reumafactor thuis laten meten?

Ja. Via Coolioo kun je de Basis Check thuis uitvoeren. Voor specifiek reumatologisch onderzoek inclusief anti-CCP is een huisarts of reumatoloog de aangewezen route.

Kan RA worden uitgesloten als de reumafactor negatief is?

Nee. Circa 20 tot 30 procent van de RA-patiënten is seronegatieven: zowel RF als anti-CCP is negatief ondanks klinisch actieve RA. De diagnose RA is klinisch en kan niet worden uitgesloten op basis van negatieve serologie alleen.

Hoe snel moet ik naar de reumatoloog bij een positieve RF?

Bij een positieve RF gecombineerd met gewrichtsklachten is een snelle verwijzing naar een reumatoloog aangewezen. Vroege diagnose en vroege behandeling bij RA voorkomen permanente gewrichtsschade. Streef naar een reumatoloogbezoek binnen 6 weken na het begin van de klachten.