Bloedonderzoek overige markers

Bloedonderzoek alvleesklier

De alvleesklier (pancreas) produceert spijsverteringsenzymen en insuline. Bloedonderzoek naar alvleesklierfunctie meet amylase en lipase bij vermoeden van pancreatitis, en glucose en C-peptide voor de insulineproductie. Een sterk verhoogd amylase of lipase is het bloedkenmerk van een acute pancreatitis.

Kies zelf je onderzoek Monitor je gezondheid continu

Wat wordt gemeten? Amylase en lipase als markers voor pancreatitis; glucose en C-peptide voor pancreasfunctie

Nuchter nodig? Ja, nuchter voor glucose; nee voor amylase en lipase

Uitslag beschikbaar Binnen 1 tot 3 werkdagen in je persoonlijk Coolioo dashboard

Wat meet bloedonderzoek naar de alvleesklier?

De alvleesklier heeft twee functies: een exocriene functie (aanmaak van spijsverteringsenzymen die via de pancreasgang in de dunne darm worden uitgescheiden) en een endocriene functie (aanmaak van hormonen die direct in het bloed worden uitgescheiden, waarvan insuline en glucagon de voornaamste zijn).

Bloedonderzoek naar de exocriene functie meet de spijsverteringsenzymen amylase en lipase. Bij een acute pancreatitis lekken deze enzymen vanuit de beschadigde pancreascellen het bloed in en stijgen sterk. Lipase is daarbij de voorkeursbiomarker: het is sensitiever en specifieker dan amylase, stijgt hoger en blijft langer verhoogd.

Bloedonderzoek naar de endocriene functie meet glucose, insuline en C-peptide. C-peptide is een bijproduct van de insulineaanmaak dat in gelijke hoeveelheden als insuline wordt geproduceerd maar een langere halfwaardetijd heeft. C-peptide is daarmee een betrouwbaardere maat voor de eigen insulineproductie dan insuline zelf, omdat het niet wordt beïnvloed door exogeen toegediende insuline.

Wanneer wordt alvleesklier bloedonderzoek aangevraagd?

Acute pancreatitis

Ernstige bovenbuikpijn, doorgaans uitstralend naar de rug, met misselijkheid en braken
Amylase en lipase stijgen binnen uren na het begin van de aanval en zijn meer dan drie keer de bovengrens bij acute pancreatitis
De ernst van de aanval correleert niet goed met de hoogte van de enzymstijging

Chronische pancreatitis

Bij chronische pancreatitis zijn amylase en lipase vaak normaal of slechts licht verhoogd
Malabsorptie door exocriene insufficiëntie is de voornaamste klinische consequentie
Fecale elastase is een betere marker voor exocriene pancreasinsufficiëntie dan serumamylase

Diabetes en insulineproductie

C-peptide bij onderscheid tussen type 1 diabetes (lage of afwezige C-peptide) en type 2 diabetes (normale of verhoogde C-peptide)
C-peptide bij insulinoom: een benigne pancreastumor die te veel insuline aanmaakt, geeft sterk verhoogd C-peptide bij hypoglykemie

Alvleesklierkanker

CA 19-9 is de meest gebruikte tumormarker bij alvleesklierkanker maar heeft lage sensitiviteit in vroeg stadium
Nieuwe onset diabetes bij iemand boven de 50 zonder risicofactoren kan een paraneoplastisch verschijnsel van alvleesklierkanker zijn

Hoe verloopt het alvleesklier bloedonderzoek?

Amylase en lipase worden bepaald uit een bloedmonster. Nuchter zijn is niet vereist. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Voor glucose is nuchter zijn wel vereist.

Amylase stijgt snel na het begin van acute pancreatitis en normaliseert na 2 tot 5 dagen. Lipase stijgt iets later maar blijft langer verhoogd, doorgaans 7 tot 14 dagen. Bij twijfel over de diagnose maar een al dalende amylase is lipase de te bepalen marker.

Amylase is ook aanwezig in speekselklieren. Een verhoogd amylase bij pijn in de kaakstreek kan wijzen op parotitis (ontsteking van de speekselklier) in plaats van pancreatitis. Lipase is in dit geval normaal.

Wat vertelt de alvleesklier bloeduitslag?

Amylase en lipase meer dan drie keer de bovengrens

Bij bijpassende klinische verschijnselen is dit bevestigend voor acute pancreatitis. De diagnose vereist twee van de drie criteria: typische pijn, enzymstijging meer dan drie keer de bovengrens, of beeldvorming passend bij pancreatitis.

Licht verhoogd amylase

Niet specifiek voor pancreatitis. Nierinsufficiëntie, parotitis, darmischemie en macroamylasemie zijn andere oorzaken. Lipase is dan informatief voor het onderscheid.

Laag C-peptide bij hypoglykemie

Wijst op exogene insulinetoediening of auto-antistoffen tegen insuline als oorzaak. Bij insulinoom is C-peptide hoog bij hypoglykemie.

Samenhang met andere markers

Lipase vs amylase: lipase is sensitiever en specifieker; de voorkeursbiomarker bij vermoeden van pancreatitis
Glucose: hyperglykemie bij acute pancreatitis door beschadiging van de insulineproducerende betacellen
Calcium: hypercalciëmie is een zeldzame oorzaak van pancreatitis; hypocalciëmie treedt op bij ernstige pancreatitis
Triglyceriden: ernstige hypertriglyceridemie (boven 10 mmol/L) is een oorzaak van acute pancreatitis
CRP: stijgt bij ernstige pancreatitis als maat voor de systemische inflammatie; prognostisch bij de beoordeling van de ernst
CA 19-9: tumormarker bij alvleesklierkanker; weinig gevoelig in vroeg stadium

Veelgestelde vragen

Wat zijn de symptomen van een alvleesklierontsteking?

Ernstige bovenbuikpijn die uitstraalt naar de rug, misselijkheid, braken en koorts zijn de klassieke symptomen. De pijn begint doorgaans plotseling en is aanhoudend. Alcohol en galstenen zijn de meest voorkomende oorzaken.

Wat is het verschil tussen amylase en lipase?

Beide zijn spijsverteringsenzymen van de alvleesklier. Lipase is specifieker voor pancreaspathologie en stijgt hoger en blijft langer verhoogd dan amylase. Amylase is ook aanwezig in speekselklieren, waardoor een verhoogd amylase zonder verhoogd lipase niet per se op pancreatitis wijst.

Kan ik alvleesklier bloedonderzoek thuis doen?

Ja. Via Coolioo kun je de Basis Check thuis uitvoeren voor een oriënterend panel. Bij vermoeden van acute pancreatitis is directe medische beoordeling noodzakelijk: pancreatitis vereist ziekenhuisopname.

Wat is C-peptide en waarvoor wordt het gebruikt?

C-peptide is een bijproduct van insulineaanmaak dat in gelijke hoeveelheden als insuline wordt geproduceerd. Het is een betrouwbare maat voor de eigen insulineproductie, ook bij mensen die insuline injecteren, omdat C-peptide niet aanwezig is in farmaceutische insuline.

Kan een bloedtest alvleesklierkanker opsporen?

Niet betrouwbaar in vroeg stadium. CA 19-9 is de meest gebruikte tumormarker maar mist veel vroege gevallen en is ook verhoogd bij andere aandoeningen. Er is geen betrouwbare bloedscreening voor alvleesklierkanker beschikbaar.