Bloedonderzoek creatine kinase

Wat meet een creatine kinase bloedtest?

Creatine kinase (CK), ook wel creatinefosfatase (CPK) genoemd, is een enzym dat een centrale rol speelt in het energiemetabolisme van spiercellen. CK katalyseert de overdracht van fosfaat van creatinefosfaat naar ADP om snel ATP te regenereren bij spiercontractie. CK bevindt zich in hoge concentraties in de cellen van skeletspieren, hartspier en hersenen.

Wanneer spiercellen beschadigd raken of afsterven, lekt CK het bloed in. De serumconcentratie stijgt daardoor snel na spierschade en is de gevoeligste en meest gebruikte marker voor actieve spierbeschadiging. CK bestaat uit drie isovormen afhankelijk van het weefseltype: CK-MM (skeletspier), CK-MB (hartspier, klein deel skeletspier) en CK-BB (hersenen). In de dagelijkse praktijk wordt doorgaans het totale CK gemeten.

De normaalwaarden voor CK zijn sterk geslachts- en afkomstgebonden. Mannen hebben hogere normaalwaarden dan vrouwen. Mensen met een Afrikaanse of Afro-Caribische achtergrond hebben fysiologisch hogere CK-waarden door een hogere spiermassa. Intensieve lichamelijke inspanning verhoogt CK tijdelijk sterk; na een marathon kan CK oplopen tot honderd keer de normaalwaarde zonder dat dit pathologisch is.

Wanneer wordt CK bepaald?

Rabdomyolyse: massale spierbeschadiging

Rabdomyolyse is een ernstige aandoening waarbij grote hoeveelheden spiereiwit, waaronder CK en myoglobine, in de bloedbaan vrijkomen. Oorzaken zijn extreme inspanning, trauma, warmteslag, epileptische aanvallen, alcohol- of drugsmisbruik, en bepaalde infecties. CK stijgt bij rabdomyolyse tot tienduizenden of honderdduizenden U/L. Myoglobine is nefrotoxisch en kan acuut nierfalen veroorzaken.

Statinegerelateerde spierschade

Statines kunnen spierpijn veroorzaken (myalgie) met of zonder CK-verhoging. Bij spierpijn tijdens statinegebruik is CK-meting standaard. CK meer dan tien keer de bovengrens is een indicatie voor stoppen van de statine.

Spierdystrofieën en erfelijke spierziekten

Bij Duchenne en Becker spierdystrofie is CK sterk en persistent verhoogd, soms al voor het optreden van klinische zwakte. CK-meting bij mannelijke kinderen met motorische vertraging is een eerste screeningsstap.

Hartinfarct

CK-MB stijgt bij hartspierschade, maar is grotendeels vervangen door troponine als voorkeursbiomarker voor hartinfarct vanwege hogere specificiteit.

Polymyositis en dermatomyositis

Auto-immuun spierziekten waarbij CK sterk verhoogd is door ontstekingsgemedieerde spiercelschade.

Hoe verloopt het CK onderzoek?

CK wordt bepaald uit een bloedmonster. Via een vingerprik thuis is voldoende materiaal beschikbaar. Nuchter zijn is niet vereist. Het cruciale aandachtspunt is de invloed van inspanning: intensieve lichamelijke activiteit verhoogt CK fors en tijdelijk. Na een zware training kan CK 24 tot 72 uur verhoogd blijven. Voor een representatieve basislijnmeting moet minimaal 24 tot 48 uur na de laatste intensieve inspanning worden gewacht.

Intramusculaire injecties verhogen CK tijdelijk door lokale spiercelschade. Bij monitoring van medicamenteuze spierschade is herhaling na rust en zonder recente injecties de standaard.

Wat vertelt de CK uitslag?

De normaalwaarden voor CK zijn geslachtsafhankelijk en variëren per laboratorium. Voor mannen doorgaans tot 170 tot 250 U/L, voor vrouwen tot 145 tot 170 U/L. Meer over de specifieke grenswaarden via je Coolioo dashboard uitslag.

Licht verhoogd CK (1 tot 3 keer de bovengrens)

Kan passen bij recente inspanning, intramusculaire injectie of lichte spierschade. Herhaling na rust geeft een betrouwbaarder beeld.

Matig verhoogd CK (3 tot 10 keer de bovengrens)

Bij statinegebruik: overweeg dosisverlaging of wisselen van statine. Bij spontane verhoging zonder inspanningsverklaring: verdere evaluatie op spierziekte of hypothyreoïdie.

Sterk verhoogd CK (meer dan 10 keer de bovengrens)

Bij statines: staken en medische beoordeling. Bij rabdomyolyse: directe medische zorg, agressieve vochttoediening om nierfalen te voorkomen.

Samenhang met andere markers

• Myoglobine: spiereiwit dat vrijkomt bij rabdomyolyse; nefrotoxisch; verhoogd in urine geeft bruine verkleuring
• Creatinine en eGFR: nierfunctie monitoren bij rabdomyolyse vanwege risico op acuut nierfalen
• LDH: ook verhoogd bij spierschade; minder specifiek dan CK
• ASAT: stijgt mee bij spierschade naast leverschade; bij geïsoleerde ASAT-verhoging is CK altijd mee te bepalen
• TSH: hypothyreoïdie is een oorzaak van persistente CK-verhoging en myopathie; altijd uitsluiten bij onverklaarde CK-stijging
• Troponine: specifiekere hartmarker dan CK-MB; wordt bepaald naast CK bij vermoeden van hartinfarct